[Titelpagina]

Die schoone

ende die suverlicke

historie van

Appollonius van Thyro

zoals gedrukt te Delft in 1493

door Christiaen Snellaert

op basis van hoofdstuk 153

in Die gesten of geschienissen van Romen,

de Middelnederlandse vertaling van de

Gesta romanorum

bezorgd door Willem Kuiper

2018

Leerstoelgroep Historische Nederlandse Letterkunde UvA

Bibliotheek van Middelnederlandse Letterkunde

*     *

*

[Inhoudstafel]

[Inhoudstafel]

Hier beghint een suverlicke ende schone hystorie van Thyro Appollonio, ende hoe die coninck Anthiochus een subtile vraghe uut gaf den ghenen dye begeerden ende eysschten te huwelicke sijn dochter. [1]

     Hoe die prince Appollonius eysschte te wijve des conincx Anthiochus dochter. [2]

     Hoe die coninc Anthiochus [T]hyrum Appollonium dede vervolghen om te doden om dat [hi] sine subtile vraghe ende uutgheven beduyt hadde. [3]

     Hoe Appollonius vloot met scepen ter haevenen van Tharsien ende seer vriendelic ontfangen wort van Stranguilio, prince vander stadt van Tharsien. [4]

     Hoe Appollonius met groter eerwaerdicheit ghebrocht wort ter zee bi sijn sceepen van Stranguilio, ende hoe alle sijn scepen metten volcke verdorven in die zee sonder alleen Thirus Appollonius, die met groter aventure te lande quam. [5]

     Hoe Appollonius ontfanghen wort van enen visscher als hi uuter zee quam scipbrokic, ende hoe hi vanden visscher ghewesen wort tot den coninck Altistrato van Penthapoli[t]anen. [6]

     Hoe Thirus Appollonius minlic ontfanghen wort vanden [c]oninc Altistrato van Penthapoli[t]anen. [7]

     Hoe des conincx Altistratus doch[t]er verliefde op Thyrum Appollonium om sijnder groter consten vanden spele inder luiten. [8]

     Hoe die coninc Altistratus ordineerde Thyrum Appollonium een meester te sine van synder dochter in allen consten van spelen. [9]

     Hoe des conincx Altystratus dochter sieck wort uut lieften die si droech tot Thyrum Appol[l]onium. [10]

     Hoe die coninck Altistratus vernam dat sijn dochter begheerde tot enen man haeren meester Thirum Appollonium, ende hoe hi by raede van sinen heren die bruyloft ordineerde, ende homen die feeste hielt ende publiceerde. [11]

     Hoe Appollonius ende sijn wijf met weel sceepen voeren nae dat lant [v]an Anthiochiën, ende hoe Appollonius wijf doot bleef van kinde ende wort te lande ghesonden in een besloten kiste met groter droefheit. [12]

     Hoe een groot meester in medicinen corts hier nae opten over vander zee spaceren was, ende vant dese besloten kiste, ende als hijse op dede, arbeyde hi met subtilen medicinen om dat hi bevant noch teykenen des levens ynden lichaem. [13]

     Hoe Appollonius weder omme quam tot Tarsien, daer hi vanden prince Stranguilio minnelic ontfanghen wort, ende hoe hi sijn dochter beval den prince Stranguilio ende Dyonisiades, sijnder huysvrouwen, ende woude van daer reysen doer menich lant als een groot coepman. [14]

     Hoe Dionisiades Thyrus Appollonius dochter, gheheten Tharsia, beval te dooden seer strenghelic van eenen lant man. [15]

     Hoe Tharsia verlost wort vander doot doer aventuere van zee rovers die haer doot versaghen, daer sij voeren aenden over vander zee. [16]

     Hoe Tharsia vanden rovers vercoft wort eenen roffiaen, diese brocht in sijn ghemeen huys om loen aen haer te winnen. [17]

     Hoe Appollonius nae .xiiij. jaren quam weder om tot Tharsien, vernemen nae sijn enighe dochter. [18]

     Als Appollonius verstaen hadde van Stranguilio ende Dionisiades dat sijn dochter doot soude sijn, seylde hi seer drovich van daer nae Thyro ende si verstaken bi storme ende onweder aen die stat van Mithelen, daer Tharsia sijn dochter noch levendich was. [19]

     Hoe Athanagoras, prince vander stat van Mitelen, quam besien die schone scepen, ende hoe hy verstont dat Appollonius screyende ende drovich was beneden inden scepe. [20]

     Hoe Athanagoras gheboet Tharsia te comen te scepe om Appollonium te varmaken met hare schone relacien ende vrye consten die si hadde. [21]

     Hoe Appollonius uut groter droefheit Tharsia metten voeten stack dat si weemoedelic wort screiende, beclaghende alle haer ongheluck ende gheschienisse, waer bi datse Appollonius wort kennende sijn dochter te wesen. [22]

     Hoe Appollonius gaf sijnre dochter tot eenen wijve Athanagoras, prince vander stat van Mythelen, ende hoe Leno die roffiaen verbrant wort tot eenre wrake sijnre quaetheit, dye hij ghetoent hadde aen Tharsia, ten ware Gods gracie geweest, si hadde ghescoffiert gheweest. [23]

     Hoe Appollonius in sinen slape wort vermaent dat hi reisen soude tot Ephesien ende vertrecken daer opelic inden tempel alle sijn gescienissen, die hem gheboert waren. [24]

     Hoe Appollonius tot Epheesien inden tempel vertelde int openbaer alle sijn gheschienissen, waer bi dat hi sijn wijf, coninc Altistratus dochter, die doen daer was, verkende ende greep hem inden armen ende custe hem. [25]

     Hoe Appollonius met groter macht reysde tot Tharsien om wraeke te doen [over] Stranguilio ende Dyonisiades. [26]

     Hoe Appollonius ende sijn wijf reysden daer nae by haeren vader, den coninc Altistratus van Penthapolitanen, ende hoe Appollonius den vijscher dede voer hem brengen ende gaf hem groot goet, want hi hem behulpelick gheweest hadde in sijnder noot. [27]

*     *

*

[Hoofdstuk 1]

Hier beghint die suverlicke ende schone historie van Appollonius van Thyro, ende hoe dye coninc Anthiochus een subtile vraghe uut gaf den ghenen die begheerden ende eysscheden te huwelicke sijn dochter.

[1]

Het regneerde een coninc geheten Anthiochus in een stadt, die nae sijnen naem geheten was Anthiochia. Dese coninck creech van sinen wijve een alte sconen dochter.

     Doe dese dochter groot wort, sij wyesch in alle schoenheyt op, ende veel princen begeerdense te hebben tot haren wyve ende deden daer nae vraghen, ende met grote huwelicse goeden daer toe lieten si haer aenden coninc eysschen.

     Maer die wile dat hem die vader beryet, wyen dat hi sijn dochter geven wilde van allen – want hy dat niet en wiste – soe wort hi met een boese begeerlicheit ende een vlamme des wreetheyts onsteken inder lieften sijns eygens dochters, ende hi begonste haer veel meer liever te hebben dan een vader sijn kint sculdich [is] lief te hebben. Ende want hi aldus wrastelde ende doende was met der verwoetheyt ende vacht met die scaemte, so wort hi verwonnen met die liefte.

Op een tijt so ginc die coninc Anthiochus tot die slaepcamere sijns dochters, ende hi beval al sijn gesinne dat hi binnen sijnen hove hadde, dat si alle verde van daen souden bliven, recht of hi met syn dochter wat heymelicx te spreken hadde.

     Als hi bi sijn dochter alleen in die camer was, soe wort hi seer ontsteken ende becoert van die oncuysheyt. Die dochter weder stont hem langhen tijt, mer die vader wan den strijt ende heeft haer beroeft den maechdeliken scat. Hi ghinc van daen, want doe ghesloten was sinen raet. Dese dochter bleef bedroeft sitten ende dochte wat si best doen soude.

Ende soe gevielt dat haestelic ende onversienlick tot haer quam in ghaen die voetster, hare minne. Ende want si dye dochter sach seer drovich ende int aensicht bescreit, so vrae[c]hde si: “Waer om is u siel aldus drovich ende bedruct?”

     Die dochter antwoerde: “O, mijn alderliefste, in deser slaepcamer sijn twe edele namen verghaen.”

     Die voetster seide: “O, waerde ende uutvercoren vrouwe, waer om segdi dat?”

     Si antwoerde: “Want voer mijn hijlick ende echte ben ick met die alre meeste sonde besmet ende vercraft.”

     Als die voetster dat hoerde, so vraechde si verbolghentlic, of si sinneloes hadde gheweest, wye duvel dat alsoe stout hadde ghewe[e]st, die dat bedde des coninghinnes dorst vercraften?!

     Si antwoerde: “Och, och, die grote boesheit heeft die sonde gedaen.”

     Die voetster seide: “Waer om en geefdi uwen vader dat niet te kennen?”

     Si antwoerde: “Waer is mijn vader? Waert dat ghij verstaen condet, mijn vaders naem blijft in my verloeren. Ende mi en is niet behaechelic noch en begheere anders gheen goet dan die doot.”

     Doe die voester hoerde dat si raet begheerde om te moghen sterven, soe begonste si haer met smekenden woerden weder om te troesten, om dat si niet mismoedych en soude sijn.

Onder dit dat dese coninck aldus met sijn dochter te doen heeft ghehadt, soe woude dese boese wrede vader sijnen ondersaeten te verstaen gheven dat hi een goedertieren vader was, die sijn dochter soe lief hadde uut vaderlijcke liefte. Met een beveynst aensicht soe verblide hi hem van binnen dat hi gheworden was sijn eyghen dochters man. Ende om dat hi altijt soude moeghen sijn dochter ghebruyken ende houden, soe versierde hij een nijeuwe manier van scalcheyt om te verdriven ende [te] benemen nae sijn dochter te vragen of tot een wyf te eysschen. Soe sette hij sijn questije uut, segghende aldus: “Soe wye die solucie van mijn questie can vinden, die sal mijn dochter hebben te wijve, ende soe wye daer in ghebrake ende niet en riet wat myne questie beduyt, die soude sijn hooft daerom verliesen.”

     Dit ordineerde die coninc om dat nyemant en soude soe koen sijn dat hi sijn lijf aventuerde op soe wonderliken rales.

Veel edelen van alrehande landen sijn nochtans daer gecoemen overmi[ts] die onghelovelyke schoenheyt des dochters, of hij bi aventuere doer wijsheit der gheleerder mochten vinden die solucie sijns vraeghens, maer nyemant en constese raeden, also datter veel onthooft worden. Ende haer hoofden worden op die poert vander stadt gheset, om dat alle die ghene die daer quamen, sien souden dat beelt des doots ende alsoe vervaert worden, ontsich ende vreese crighen souden alsulcke voerwaerde an te ghaen.

     Dit dede hi alte samen om dat hi alleen soude moghen bliven met sijn dochter in overspel.

*     *

*

[Hoofdstuk 2]

Hoe die prince Appollonius eysschede te wijve des conincx Anthiochus dochter.

[2]

[D]ie wijl dat Anthiochus aldusdanige vreetheit pleechde, luttel tijts daer tusschen soe gheboerdet dat een sonderlinghe jonghelinc van Thyro, een prince van sinen lande, seer rijc, die Appollonius hiet, wel gheleert in die natuerlike consten, een groot poete, dese voer over die zee ende quam voerbi die stadt van Anthiochien varen. Hi sach die hoofden op die poerte, ende hi vraechde die saeke. Ende alst hem gheseit was, soe dede hi sijn scepen legghen ende g[h]inc inder stat totten [c]oninc. Hi gruetede den coninck ende seide: “Ic eyssche u dochter tot eenen wijve.”

     Doe die coninck hoerde dat [hi] niet ghaerne [en hoerde], soe sach hij op desen jonghelinck ende seide: “Weet ghi die condicien der bruloften mijns dochters wel?”

     Appollonius antwoerde: “Jae ick, ende opter poerten hebbe ict ghesien.”

     Doe wort die coninck veronwaert ende toernich om sijn stouticheits wille ende seyde: “Hoert dan wat dat raeles is! Die questie is dese:

                    Ic worde ghedraeghen van misdaet

                    ende ghevoet met moederlick saet.

                    Ick soeke mijn broeder. Wonder siet,

                    mijns moeders man en vinde ic niet!”

Als dese jonghelinc dese questie ontfanghen hadde, so ghinc hi een weynich aen een side vanden coninc ende overdocht ende socht hier van den sin te weten. Als God gaf, hi vant die solucie van dese questie.

     Hi quam weder tot den coninck ende seide: “Goede coninck, ghi hebt uut geset een q[u]estie. Hoert nu die solucie! Want dat ghi seght: ‘Ick worde ghedraghen van misdaet,’ dat en liechdi niet. Besiet u leven wel! [O]eck dat ghi voetsel neemt of gevoet wort met moederlick vleys of saet, dat is oec also. Besiet u dochter wel!”

Doe dye coninc hoerde dat dese jonghelinc die questie ghesolveert hadde, soe sorchde hi dat sijn leelike sonde uut comen soude ende gheopenbaert worden, ende hi seide totten jonghelinc, op hem siende met een toernich ghesichte: “O, jonghelinc, ghi sijt daer verde of! Ghi en hebt niet waer gheseyt. Ghi hebt verdient datmen u onthoofden soude. Maer siet, ick gheve u noch .xxx. dagen respijt. Bedenct u wel. Reyst weder thuys, ende ist dat ghi hier binnen die solucie cont vinden, soe sal ick u mijn dochter geven. Ende en weet ghi dat niet te raeden, soe seldi onthoeft worden.”

     Dese jonghelinck Appollonius was hier om verstoort ende reysde met sijn volck weder om te Thyro in sijn lant.

*     *

*

[Hoofdstuk 3]

Hoe die coninck Anthiochus Thyr[um] Appollonium dede vervolghen om te doden, om dat hi sijn subtile vraghe ende uut gheven bedyet hadde.

[3]

[E]nde alsoe gheringhe als dese jonghelijnc ghereyst was, soe riep die coninc tot hem sijnen hofmeester Thaliarchum, ende hi seide tot hem: “O, Thaliarche, die de alder ghetrouste dienaer sijt mij[n]re heymelicheden, ghi sult weten dat Thy[rus] Appollonius heeft gheraden ende ghevonden die solucie van mijnre questie. Daer om soe bereyt u ter stont ende volghet hem nae! Ende als [g]hi compt te Tyro, soe dodet hem met ysere of met venijn. Ende wanneer ghi dat ghedaen hebt ende weder coemt, soe seldi van my groot loen ontfaen.”

     Thaliarchus die nam sijn waepenen met ghelt ende reysde tot des conincx lant. Mer Appollonius die was daer eerst ghecomen, ende ghinck in sijn hof in sijn camer ende dede sijn studorium, sijn liberarie, op ende doersocht sijn boeken. Hy en vant anders niet dan al soe als hy gheseit hadde ende dochte in hem selven: “Ick en heb niet ghedwaelt noch niet gheloghen! Die coninck Anthiochus heeft sijn dochter wredelic ende boeslick lief.” Ende overdenkende seyde hi in hem selven: “Wat selstu gaen beghinnen, Appolloni? Du hebste des conincx questie ghesolveert, maer sijn dochter en hebdi niet ontfanghen. Daerom so sijdi van God alsoe verlaten dat ghi niet sterven en soudet.”

     Ende ter stont soe gheboet hi datmen sijn scepen soude laden met koren, tarwe, weyt, met goude ende mit silver ende met costelike cleder. Ende met weynich van die alre trouste die hi hadde, ginc hi des nachtes te scepe ende voer int wilde diep der zee.

Des anderen daghes soe wort hi van sijnen burgheren ende ondersaeten gesocht. Ende want hy niewerts ghevonden en wort, soe was inder stadt grooten rouwe, omdat die alre liefste prince vanden lande alsoe verloren was. Daer ghesciede groot gescrei inder stadt. Jae, die liefte vanden burghers was alsoe groete tot haeren prince dat langhe tijt dije barbiers leech ghinghen. Steken, breken, open spelen worden verboden. Die stoven worden toe ghesloten, ende niemant en ghinck ter t[avern]en, te byer of te wyne, maer die gheheel stadt stont in groter droefheyt.

Ende daer dyt aldus ghesciede, soe quam Thaliarchus, die van Anthioch[o] den coeninck uut ghesent was om Appollonium te doden ende te vervolghen. Ende want hi die huysen gesloten sach ende tvolck aldus drovich, so vraechde hi een kint of knecht aldus: “Seght mi, wildi leven, waer om is dese stadt soe droevich?”

     Dat kint seide: “O, myn alder liefste, weet ghi dat nie[t]? Wat vrachstu? Dese stat is in aldusdanighe dro[e]fheit om dat Appollonius, die prince van desen lande, vanden coninc Anthiocho weder comende, niet meer en is ghesien, ende men can hem nyewerts vinden.”

Als dat Thaliarchus verstont, soe was hi seer blijde ende toech weder om tot den coninck ende seide: “Weest blide, o, mijn heer coninc, want Appollonius ontsiet u ende en is nyewerts te vinden.”

     Die coninc antwoerde: “Appollonius mach vlien, maer nyet ontghaen!”

     Ende hi dede ter stont een bandiment bescriven ende of roepen: “Soe wye dat Appollonium van Thiro, den versmader ende viant mijns lants, ghevanghe[n] brochte, die soude vijftich talenten gouts daer mede winnen. Ende soe wye sijn hoeft brochte, die soude hondert talenten gouts ontfanghen.”

     Hier om worden niet alleen sijn vianden haechtich op hem, maer oeck sijn vrienden, overmits ghiricheit daer toe ghetoghen, dat sij Appollonium vervolchden ende sochten te water ende te lande in wildernissen, mer niemant en consten vinden.

Doe dede die coninc scepen toe bereyden om desen jonghelinc te vervolghen.

*     *

*

[Hoofdstuk 4]

Hoe Appollonius vloet met sinen scepen ter havenen van Tharsien, daer hi seer vriendelic ontfanghen wort van Stranguilio, prince vander stadt van Tharsien.

[4]

[E]nde daer en binnen dat sij die scepen toe maecten, soe quam Appollo[n]ius met sijn scepen an die stat van Tharsien. Ende als hi daer bi die zee kant ghinck wandelen, soe wort hi ghesien van een sinen knecht, gheheeten Elinatus, die op dye tijt oec daer ghecomen was. Dese trat tot hem ende seide: “Weest ghegruet, heer coninc [Appolloni].”

     Appollonius dede als grote heren gemeenlic doen: hi versmade den ouden hoevelinck ende en gaf hem gheen antwoerde.

     Doe worde die oude man toernich ende gruetede hem noch eens ende seide: “Weest ghegruet, coninc Appolloni, ende spreket mi toe ende en wilt mi niet versmaden in enen snoden armen rock, die met eerliker manieren verciert is. Want wist ghi dat ick weet, soe soudi scarpelick voer u sien ende hoeden u.”

     Appollonius seide: “Ist u behaechlic, soe seght mi dat!”

     Elinatus sprac: “Ghi sijt bescreven, ende u lijf is op een groot gelt gheset.”

     Appollonius vraechde: “Wye soude den prince van sinen lande bescriven of op ghelt setten te doden?”

     Elinatus antwoerde: “Anthyochus die coninc.”

     Appollonius verwonderde: “Waer om heeft hi dat ghedaen?”

     Elynatus antwoerde: “Om dat ghi den raeles gheraeden hebt, ende ghi wet dat hy bi sijn dochter slaept.”

     Appolloni[u]s vraechde: “Hoe veel ghel[ts] heeft die coninc op mijn lyf gheset?”

     Elinatus antwoerde: “Soe wye dat u leve[n]dich tot hem brenghet, die sal vijftich talenten gouds hebben, ende soe wye u hooft totten coninck brenct, hondert talente[n]. Ende hier om so rade ick u dat ghi vliet daer ghi veylich sijt.” Ende als Elinatus dit gheseit hadde, soe ghinck hi wech.

     Doe riep hem Appollonius weder tot hem ende badt hem dat hi comen woude met hem, hi soude hem hondert talenten gouts geven. Ende hi seide: “Neemt aldus veel van mijn armoede, want ghi hebt des wel verdyent, ende daer thoe slaet myn hooft of ende brenct dat den coninck, soe sal hi seer blijde wesen. Siet, ghi hebt hondert talenten gouts, ende ghi sijt onnosel in die saeke, want ic u daer toe ghehuert hebbe dat ghi den coninc blide maeken soudt.”

     Die oude man antwoerde: “O, heere, dat sij verre van mi! God bescherme mi daer van dat ick van sulcken werck soude loen neemen. Dat is der die[f]hanghers ambacht! Biden goeden menschen en wort die vrientscap niet ghelij[c]t of ghecoft mit loon.” Hi seide: “Adieu!” ende schiet van daer.

Daer na sach App[o]llonius ter selver plaets daer hi ble[e]f spaceerende, eenen anderen man hem te ghemoet comen, ende hi seide doen hi bi hem was: “Weest ghegruet, Stranguilio.” Alsoe hiete hi.

     St[r]anguilio antwoerde: “Weest ghi ghegruet, heer Appolloni! Seght mi waer om dat ghi hier aldus droevich gaet wandelen ende mimeren.”

     Appollonius antwoerde: “Om dat ick die waerachticheit gheseit hebbe ende des conincx dochter te wyve gheeyscht hebbe. Ick hebse, tis waer, gheeyscht, ende in mij[n] lant en wil ic niet sculen.”

     Stranguilio seide: “Heer Appolloni, mijn stede is arm ende en mach u edelheit niet voeden. Ende noch daer toe soe liden wi te hants groten hongher ende dieren tijt van koren of weyt, alsoe dat den burgheren vander stadt gheen hoepe en is te moghen ontghaen. Die doot des honghers is voer den oghen.”

     Appollonius seide: “Dancket God, die mi hier voervliende, an u lant hier ghesent heeft. Ick sal u stede gheven hondert dusent mudde korens, ist dat ghi mijn vlienghe doch wilt helen.”

     Als Stranguilio dat hoerde, soe viel hij voer sijn voeten ende seide: “O, heer Appolloni, ist dat ghi ons te baten coemt ende helpet onse stadt in dese noot, wi en sullen niet alleen uwe vlyenge helen ende svigen, mer oeck, vaert van node, voer u ende met u vechten ende stride[n].”

Si ghinghen te samen in die stadt van Tharsien, ende Appollonius die clam in die vierscaer op de merct int stadthuys ende liet alle tvolc vergaderen. Doe seide hi: “O, ghi Th[a]rsianaers, ghi burgheren, poerters vander stadt, dije groot ghebrec hebt ende benaut sijt van koren. Daer om ick, Appollonius van Thyro, sal u te kennen gheven hoe dat ick, [niet] om eenich misdaet, des conincx handen ende toren vlien moet, dat u nochtans salicheit ende geluck in brenget. Ic sal u een dienst doen dat ic hope dat ghi nimmermer vergheten en selt, ende waer om dat ghi mijn voerloepinghe wel helen sult. Dat is: Ic sal u doen ende vercoepen hondert dusent mudden corens, elc mudde om vier hellinc, alsoe dat gecoft is in mijn eyghen lant.”

     Als die burghers dit hoerden dat si dit koren alsoe goet coep souden hebben, soe waren si alte samen seer blide. Si dancten hem ende haesten hem elc om koren te halen.

Doe nam Appollonius dat ghelt dat si om koren ghegheven hadden ende gaft der ghemeenten totter stat oerbaer ende haer nootdruft daer of te nemen, op dat niet scinen en soude dat syn coninclike edelheit comenscappe dede.

     Als die burghers vander stat die grote minlicke ontsprekelike barmherticheit saghen, soe lieten si maken op dije plaetse een costelic beelde nae hem gheformt, dat in sijn rechten hant hadde weyt koren ende onder sijn lufter voet die maet. Ende daer stont voer aen die voetscamele daer hij op stont, sijn tijtel ghescreven aldus:

Appollonius van Thyro heeft Tharsien die stat alsulcke gaven ghedaen,

daer si den wreeden doot mede is ontgaen.

*     *

*

[Hoofdstuk 5]

Hoe Appollonius met groter eerwaerdicheit ghebrocht wort ter zee bi sijnen scepen van Stranguilio, ende hoe alle sijn scepen met den volcke verdorven in die zee sonder alleen Ty[ru]s Appollonius, die met groter aventuren te lande quam.

[5]

[D]aer na veynich daghen voerleden, bi raede van Stranguilio ende Dyonisiades, sijn vrouwe, soe woude hi reysen in die hooftstadt van [Cyrene] om daer heymelic te sijn, op dat alle doechden sijnre beneficien hoechlic met wreden mochten beschict worden. Waer om dat hi met grooter eerwaerdicheit ghebrocht wort ter zee bij sijn scepen, ende hi nam vriendelic oerlof van hem ende toech ter zewert in ende seylde voer winde drie daghen ende drie nachten.

Daer nae verwandelde haestelic dat weer ende die wint alsoe dat si alle waren in perikel ende den doot saghen voer haer oghen. Een yeghelick greep een stuck mede moghen te driven. Alsoe haestelick quam desen tempeest hem luden over den hals dat si alle te samen bleven ende verdroncken sonder alleen Appollonius, dije op een planck van die zee wort geworpen aen die zee kant van Penthapoli[t]anen.

Als Appollonius op stont ende aenscouwede die zee, soe seide hi: “O, betrouwinge des zees!” Recht of hi segghen woude: ‘O, hoe dwaes sijn si die u betrouwen dorren te varen over die zee.’ “Ic soude lichteliker vallen ende comen inden handen des alder wreesten coninc, die ic ontloep. O, verscalcker der menschen, du zee, hebste mi daer [om] onthouden ende niet mede laten drencken op dat die wrede coninc mi, arm wesende ende ellendich, te bat soude moghen vervolghen? Werwerts sal ic nu hene ghaen, of wie sal mi, onbekende, nu mogen hulpe des levens gheven of wysen?”

*     *

*

[Hoofdstuk 6]

Hoe Appollonius ontfanghen wort van enen visscher als hij uuter zee quam scipbrokich, ende hoe hi vanden visscher ghewesen wort totten cony[n]ck Altistrato van Penthapoli[t]anen.

[6]

[E]nde die wile dat hi aldus teghen hem selven sprack, soe sach hij enen jonghen stercken visscher, een vrom man, coemen tot hem wert, die een zee pije aen hadde. Ende want hem dye noot seer dwanc, soe viel Appollonius voer dese visschers voeten ende seide met [bidden ende screien] ende tranen: “O, ghi, wie dat ghi sijt, ontfermt mi naecte, die inder zee bedorven ben, die van gheen clein gheslacte maer van groter edelre coemste gheboeren ben. Ende op dat ghi weten moecht wie datstu behulpelick nu moghet wesen, ic ben Appollonius van Thyro, prince vanden lande. Ick bidde u dat ghi mijn lijf ende mijn leven behulpelick wilt sijn.”

     Als dese visscher sach dat weesen ende ghedaente van desen jonghelinck, soe wort hi medelijden met hem hebbende ende nam hem op ende leyden in sijn huys. Hi gaf hem teten ende dede hem alsoe hi best conste ende mochte. Op dat hi hem volmae[c]telick sine gonste toenen soude, soe toech hi sijn sloef uut ende deelden aen tween ende gaf die een helft Appollonio, segghende: “Neemt voer goet dat ick hebbe ende gaet inder stadt. Daer suldi bi aventuren vinden die u bermhertich ende behulpelic sullen weesen. Ende ist dat ghi daer nijet en vint, soe coemt weder hier tot mi, ende ic sal u mijn armoede half deylen. Ghi sultet alsoe goet hebben als ick. Wij sullen tsamen wisschen. Ick vermaen u alleen: Ist dat u God ende die Aventure weeder set in uwe waerdicghe staet, soe wilt myns armoeden ghedencken ende niet versmaden.”

     Appollonius antwoerde: “Ist dat ic dit verghete, soe bid ic God dat ic weder bederven moet in die zee ende uwes gelijc niet vinden.”

     Ende aldusdanige reden tsamen sprekende, soe wijsde die visscher hem den wech nader stat toe.

Doe hi ter poerten in quam, so wort hi denckende hoe dat hi bidden woude om nootdruft sijns levens te crighen. Siet, daer quam een naect kint met frasschen behanghen, sijn hooft met oly besmeert, ende riep over alle die straten: “Hoert alle, mannen edele ende onedele, die van binnen sijn of van buten, pellegrims of knechten, soe wye genoechte wil hebben als van wasschen, springen, wrastelen of kaetsen, die coem ter vinmasie!” Dat is tot alsulke plaetse, die daer toe geordineert is.

     Als Appollonius dit roepen hoerde, soe ginc hi int bat. Hi dede syn zee pye of sloef uut, hi sme[er]de hem ende sochte een sijns ghelijc om te wrastelen, maer hi en vant niemant soe vroem als hi was.

Ter stont daer na soe quam Altistratus, die coninc vanden la[n]de, daer i[n] met weel knechten, ende hi begonste met sinen knechten te kaetsen of met den bal te spelen om te proven. Appollonius dye mengeden hem hier metten coninck ende sloech hem den bal soe soetelick op. Die coninck sloechen uut ende Appollonius keerden weder aefsch in.

*     *

*

[Hoofdstuk 7]

Hoe Thyrus Appollonius minlick ontfangen wort vanden coninc Altistratus van Penthapoli[t]anen.

[7]

[D]oe die coninc dat mercte, want hi een groet meester selve was van kaetsen, soe seide hi tot sinen knechten: “Laet of! Laet of alte samen, want, alsoe mi dunct, dese jo[n]ghelinc is mi ghelijck. Teghen hem alleen wil ic spelen.”

     Als Appollonius hoerde dat hi vanden coninc ghepreesen wort, soe cre[e]ch hi moet ende speelde soe reynlick ende constelic dat hi lof, eer ende prijs beghinck aen den coninck. Daer nae ruste hi een weynich ende ghinc uut van dat spel.

Die coninck, nae dat Appoll[o]nius wech ghegaen was, soe seide hi tot sijn vrienden, heren ende knechten: “Ic sweer u dat ic nye beter ende ghenuechliker spel ghehadt en hebbe dan huyden overmits den jonghelinc die ic niet en kenne. Wye mach hi sijn?” Ende hi seide tot een van sijn knechten: “Volcht hem nae ende verneemt wye ende waer hi is, die mi aldus dienstachtich gheweest [is] ende behaechelic!”

Ende dese knecht hem naevolgende, sach dat hi die zee pye aen dede, waer om dat hi weder keerde totten coninc ende seide: “Die jongelinc is in die zee bedorven.”

     Die coninc vraechde: “Waer bi weetstu dat?”

     Hi antwoerde: “Dat cleet dat [hi] draghet is een quaden rock.”

     Die coninck seide: “Gaet haestelic ende segt hem: ‘Die coninck bidt u dat ghy tavont met hem eten wilt’.”

     Appollonius antwoerde: “Wat mijn here die coninc begheert, dat moet gheschien. Ick wil hem ghaerne ghehoersaem wesen.”

     Ende hi keerde metten knecht weder om.

Die knecht ghinck eerst in totten coninc ende seijde: “O, heer, die jongelinck die op die zee bedorven is, staet hyer voer die dore. Ende want hi snodelicken ghecleet is, so scaemt hij hem alsoe voer u edelheit te coemen.”

     Die coninck gheboot ter stont datmen hem waerdighe cleder soude aen doen ende alsoe laten coemen ter taefel.

Als Appollonius in die sale quam daer die coninc eten soude, soe wort hi gheordineert te sitten tegen den coninck over. Men brocht daer coninclicke spise. Men at, men dranc ende was daer vrolick, mer Appollonius sat ende sach des conincx silver werck langhe aen ende screyde. Doe seide daer een totten coninck, die bi hem sat: “Ick vermoede dat dese jonghelinc benijdt des conincx hoghen staet ende welvaren.”

     Die coninck antwoerde: “Du vermoetste qualic, want hi en benijt mijn welwaren niet, maer hi bescreyt ende bewijst dat hi v[ee]l verloren heeft.”

     Appollonius sach opden coninck, recht of hi segghen wo[u]de: “Och, her coninc, ghi segt waer.”

     De coninc sprac tot hem met een blide aensicht: “Jongelinc, eet met ons ende weest vrolic, ende hoept van God wat beters te vercrighen!”

Ende te wyle dat die coninck aldus vermaende den jonghelinc vrolicken te sijn, soe quam daer over tafel des conincx dochter, jonc ende schone, ende gaf haer vader den coninc een cusse, daer nae alle die an die tafel saten naden hove ende coninclicke ghewoente. Ende als sise al ghecust hadde die daer saten, soe quam si weder om tot haren vader ende seide: “O, lieve vader, seght mi, wye is dese jonghelinc die ghi aldus hoechlick aen u tafel teghen u over hebt doen sitten eten, ende aldus droevich is?”

     Die coninc antwoerde: “Lieve dochter, dese jonghelinc is bedorven in die zee, ende hi heeft mi soe soetelic ende constelic ghedient ende [ghenoecht] ghedaen inder spelen scoel. Daer om heb ic hem ten eten ghenoot met mi. Maer wije hi is, dat en weet ic niet. Maer wildi dat weten, soe vraghet hem! Het betaemt bet u dan mi alsulcke dinghen te vraghen ende te weten dan mi. Ende ter aventuren, als ghi dat weten sult, soe seldi sijnre ontfermen.”

     Als dit des conincx dochter van haren vader ontheet hadde, soe ghinc sij totten jonghelinc ende seyde: “O, mijn alder liefste, u manieren betoenen edelheit. Ist u niet moeyelicken of pijnlicken, soe wilt mi u naem segghen ende u misval vertellen.”

     Hy antwoerde: “Ist dat ghij mi vraghet nae mijn naem, ick hebben in die zee verloren. Ende vraechdi nae minen staet of edelheyt, die heb ick te Thyro ghelaten.”

     Si smeecte ende seide weder om tot hem: “Ick bidde [u] dat ghi mi dyt opelicker, bescheidelijker segghen wilt, also dat ict wel verstaen mach.”

     Doe seide Appollonius haer sijn name ende vertelde sijn aventure en[de] ongeval dat hem gheboert was.

Doe hi dit [haer] al geseit hadde, soe en conste hi hem niet onthouden van screyen.

     Ende want dat die coninc mercte, so hi seide tot sijn dochter: “Ha, dochter, ghi hebt qualic ghedaen te willen weten die naem ende dat ongheval des jongelincx, want ghi syn oude liden vernieuwet hebt. Daer om, mijn lieve dochter, want ghi nu die waerheyt weet, soe betaemt wel dat ghi hem nu toent uwen miltheit ende u vryheit.”

     Als dese dochter hoerde den wille haers vaders, soe sach sij opten jonghelinck ende seide: “O, Appolloni, laet dese sorghe ende droefheit varen! Voert aen sidi ons. Ende mijn vader, die coninc, sal u weder rijcke maken.”

     Appollonius seide haer groten danck in scaemte ende screyen.

Doe seide die coninck tot sijnre dochter: “Haelt die harp op, dat ghi mijn gasten daer mede vrolic moghet maken!”

     Si liet haer harpe halen ende begonste daer soetelic op te spelen. Sij presen alle gader dat spel ende seiden dat si nye bet en hoerden spelen, ende men mochte niet soeter of konsteliker spelen. Maer onder hem allen soe sweech alleen Appollonius ende en prees haer spel nijet. Ende want hij sweech, soe seide die coninc: “Appolloni, du doetste qualic in dien dat si alle gader mijn dochters spel prisen sonder [du] alleen!”

     Appollonius antwoerde: “Lieve heer coninc, ist u lief, ic sal mijn bevolinghe daer of segghen. Dat is: U dochter heeft begonnen die conste van dat spel, mer noch niet gheleert. Daer om soe hiet datmen mi die harpe gheve. Ghi sult ter stont horen dat ghi te voren niet en wistet.”

     Die coninc seide: “Ick sie wel, Appolloni, dat ghi een meester en[de] konstenaer sijt van allen dingen.” Ende hi geboet datmen hem die harpe gheven soude.

Appollonius ghinc wat uuter sale ende liet hem vercieren met een crone op sijn hooft. Hi nam die harpe ende quam alsoe voer die heeren in die sale ende speelde so soetelick voer den coninc, soe dat sij alle gader vermoeden dat hi niet Appollonius mer Appollo was. Ende die daer metten coninck aten, seiden dat sij van al haer leven beter gehoort noch ghesien en hadden dan dye harpe ende dije speelman.

*     *

*

[Hoofdstuk 8]

Hoe des conincx Altistratus dochter verlijefde op Thyrum Appollonium om sijnder groter konsten vanden spele inder harpen.

[8]

[D]es conincs dochter luysterde ende hoerde ende sach den jonghelinc aen ende wordet in sijnre lieften bevanghen, ende seide tot haren vader: “O, mijn vader, wilt mi consenteren en[de] henghen dat ick desen jonghelinc gheven mach dat ic wil.”

     Die coninc antwoerde: “Ic consen[te]re u dat.”

     Si sach [op] Appollonium den jonghelinc ende seide: “O, meester Appolloni, neemt uut gonsten mijns vaders tot enen gifte twe hondert talenten gouts, vier hondert pont sil[v]ers, een costelic cleet, .xx. knechten [ende tien dienstmaechden].” Ende si seide totten knechten: “Haelt hier dat ic hem ghegheven heb!”

     Ende in teghenwoerdichheyt vanden heeren, alst mael ghedaen was, soe wort dat al daer ghebrocht ende hem ghegheven.

Si hebben, die daer ghegheten hadden, oerlof vanden coninc ghenomen ende sijn thu[y]s gereyst. Ende Appollonius seide totten coninck: “O, goede coninc, een ontfermer der ellendiger, ende ghi, conincinne, een beminster der scholen ende liefhebster der genoechliker konsten, God si met u ende adieu!” Ende hi sach op die knechten die hem gegeven waren, ende hi seide: “Neemt, ghi knechten, dit dat mi hier gegheven is, ende laet ons gaen soeken herberghe!”

     Des conincx dochter dit horende, wort si drovi[c]h ende sorchde dat si haer lief verliesen soude. Sij sach op haeren vader ende seide: “O, lieve heer coninck, goede vader, wildi nu huden desen nacht Appollonium van hier laten sceiden? Ic bidde u, laet hem hier bliven bi ons op dat dese scat, die wi hem gegeven hebben, niet ontstolen en worde.”

     Doe beval die coninc haestelic datmen hem een woningh stede bereiden soude in sijn hof te bliven, daer hy eerlick rusten mochte.     

Dese conincx dochter verbarnende in sijnre lieften, [en] mocht vander nacht niet slapen. Ende des morghens vroech ghinck si tot haer vaders slaepcamer.

     Als die coninc sijn dochter alsoe vroech sach comen, seide hi tot haer: “Wat beduyt dat ghi aldus vroech op ghestaen sijt ende hier coemt, dat ghi niet ghewoenlick en sijt te doen?”

     Si antwoerde: “Lieve vader, ic en heb van alle den nacht niet gherust noch gheslapen. Ende daer om, mijn alder liefste vader, ick bid u dat ghi mijn den jonghelinck gheeft, ordineert ende set mijn meester te wesen ende te leeren alle konstelicke spelen.”

*     *

*

[Hoofdstuk 9]

Hoe die coninck Altistratus ordineerde Thyrum Appollonium een meester te wesen van sijnder dochter in allen konsten van spelen.

[9]

[D]ie coninc, als hi hoerde dat sijn dochter alsoe gheneycht was tot konsten, soe was hi blide ende liet den jonghelinc tot hem coemen ende seide: “O, Appolloni, mijn dochter begeert seer u konsten te leeren. [Leert haer] al dat ghi condt, ende ic salt u wel loenen.”

     Appollo[niu]s antwoerde: “Here, ic ben bereit uwen wille ende uwen dochters begeerten te volbrenghen.”

     [Hi leerde die dochter alsoe hi gheleert hadde.]

*     *

*

[Hoofdstuk 10]

Hoe des conincx Altistratus dochter sieck wort uut liefsten die si droech tot Thyrum Appollonium.

[10]

[D]aer nae soe wort die dochter van grooter liefsten sieck. Als die coninc sach dat sijn dochter sieck was, soe liet hi meesteren ende doctoren in medici[n]en comen. Si besaghen haer urijn, sij tasten haren pols, maer si en consten geenrehande ziecte in haer bekennen.

In desen selven tijt dat si zieck was, soe quamen totten coninc drie jonghelinghen die zeer edel ende ryc waren, die langhen tijt dese dochter gheeyst hadden tot haer wijf te worden. Dese quamen alle drie te samen ende grueten den coninck. Die coninc sach op hem drien ende vraechde wat haer begheerte was, waer om dat sij ghecoemen waren.

     Sij antwoerden: “Om dat ghi ons geloeft hebt dat ghi een van ons drien u dochter gheven soudt. Daer om soe comen wij huden alle drie te samen, want wij uwe burghers ende ondersaten sijn, rijck ende edel van gheslachte. Ende daer om soe kiest nu wijen dat ghi van ons drien [liefst] ontfanghen wilt tot u swagher ende kint.”

     Die coninc antwoerde: “Ghi en hebt nu gheen bequaem tyt gheraecht om dit mi te bidden, want mijn dochter nu leert, ende om grote naerst[i]cheit ende begheerte des leringhes soe is si zieck. Maer op dat niet en schine dat ick u te langhe wil houden loepen, soe scrijft mi elcx uwen naem, u goet, ende dat sal ick mijn dochter presenteren, op dat si selver mach kiesen wyen dat si van uwen drien hebben wil.”

     Si hebben also ghedaen. Die coninck nam haerre drier scriften ende last ende besegheldet ende gaft Appollonium, haren meester, segghende: “Hout, meester, dese scriften ende gheeftse uwen discipel, mijn dochter!”

Appollonius nam [die brieven] ende brochse des conincx dochter.

Als si sach den genen die si seer lief hadde, soe seide si tot hem: “Meester wat beduyt dat ghy nu hier alleen coemt in mijn slaepcamer?”

     Hi antwoerde: “U vader heeft mi hier ghesent met brieven die ghi lesen sult.”

     Die dochter dede die brieven op ende las van haer drien naemen die[se] begheerde[n] in hijlic te hebben. Als sise gheleesen hadde ende dye meijninghe verstont, soe werp si die brieven wech, ende si sach op haeren meester ende seide: “O, mijn meester Appolloni, sidi niet rouwich dat ic een ander ghegeven sal worden te wijve?”

     Hi antwoerde: “Neen ick, want al dat u eere is, dat is mijn profijt.”

     Sij seide: “O, meester, haddi mijn lief, ghi soudet rouwich wesen.”

     Dit seggende screef si haren vader antwoerde, ende si bezeegelde dat ende gaft [Appollonien], haren meester, weder om te brenghen totten coninc. Ende si hadde ghescreven aldus: “Mijn alder liefste vader ende coninck, want u goedertierenheit in minen handen ende wylle gheset heeft dat ick soude scriven wyen ick hebben wil te manne, soe scrive ick u ende gheve te kennen dat ic den ghenen wil die inder zee bedorven is ende op eenen planck te lande ghecomen is. Dat sal mijn man sijn.”

Als die coninc dit las ende den wille sijns dochters kende ende nijet en wyste wye vanden drien bedorwinge vander zee ghehadt hadde, soe seyde hy totten drien jonghelinghen: “Wye ist van uwen drien, die last, noot of scipbrekinghe inder zee ghehadt heeft?”

     Een van hem drien, gheheten Ardonius, antwoerde: “Heer [coninc], ick ben bederft in die zee.”

     Die ander jongelinc seyde daer op: “God moet u scenden dat ghi nimmermeer ghesont en sijt, want ghi ende ick sijn even out, ende ghi en quaemt nie uuten lande, [nauwe] buten die poerte vander stat! Waer is die scade die u geschiet is, dat ghi seght, dat ghi in die zee bedorven sijt?”

Doe die coninc niet en vernam dat enich van hem drien bedorven was in die zee, soe sach [hi op] Appollonium, den meester, ende seyde: “Neemt ghi den brief ende leset, want het mocht wel sijn dat ghijt bedt soudt verstaen dan ick, wantstu daer bi waerste als si den brief screef.”

     Appollonius las den brief, ende want hi daer in mercte dat si hem lief hadde, soe scaemde hi hem. Die coninck seide: “O, Appol[l]oni, hebstu daer in ghevonden ende ghelesen den ghenen die inder zee bederft is?”

     Appollonius creech een blos in sijn aensicht ende gaf hem weynich antwoert. Ende want die coninc doe verstont dat sijn dochter haren meester begheerde te hebben, gheheten Appollonius, soe seyde hi totten drien jonghelingen: “Soe wanneer dat ick u hebben sal willen, soe sal ick u ontbieden.”

     Sij dancten alle drie den coninck ende reysden thuys, van daen si gecomen waren.

Ende als sij wech waren, so ginc de vader alleen tot sijn dochter ende seide: “Wye hebstu ghecoren tot enen man?”

     Die dochter viel screyende voer haers vaders voeten ende seide: “Ick begere, o, mijn alder liefste vader, ende eyssche te hebben den ghenen die in die zee bedorven is: Appollonium.”

     Als die coninc sach die tranen ende begheerten sijns dochters soe hief hise op vander aerden ende seyde aldus: “O, mijn alder liefste dochter, en wilt nyet twifelen of sorghen, want u begeerte ende die mijn over een comen sijn. In dien dat ick sije hoe dat ick, lief hebbende, vader worden ben, soe sal ick sonder merren ghaen beroepen dye bruloft.”

*     *

*

[Hoofdstuk 11]

Hoe die coninc Altistratus vernam dat sijn dochter begheerde tot eenen man haren meester Thyrum Appolloniu[m], ende hoe hi bi raede van sijnen heren die bruloft ordineerde, ende hoemen die feeste hielt ende publiceerde.

[11]

[D]es anderen daghes worden die vrienden gheroepen van die buer steden tot den coninck, dien hi seide aldus: “Mijn alderliefste, syet, mijn dochter wil hijlicken ende [t]enen echten man hebben Appollonium, haren meester. Ic wil ende begheere op u allen dat ghi vrolick ende blijde sult sijn om dat mijn dochter een wijsen man heeft ghenomen.”

     Ende dit segghende soe ordineerde hi eenen dach datmen die bruloft soude houden.

Sij hielden zeer eerlicke bruloft ende si wort haestelic met kinde bevaen. Ende te wijlen dat sij grof was, soe wandelden si opt meer vander zee, ende si saghen een alte schonen scip [comen] seylen. Appollonius kende aen dat scip ende aen die wapenen wel dattet uut sinen lande quam. Daer om vraechde hi den stierman waen dat scip was ende waen dat [hi] quam.

     Hi antwoerde: “Van Thyro.”

     Appollonius seide: “Gy hebt mijn lant genoemt.”

     Die scipper seyde: “Sijt ghi dan gheboren van Thyro?”

     Appollonius antwoerde: “Het is alsoe ghi seght.”

     Die scipper vraechde: “Kent ghi dan wel den prince vanden lande van Thyro, gheheten Appollonius?”

     Hi antwoerde: “Jae, ick [heb hem] alsoe wel ghekent als yck my selven doe.”

     Die stierman seide: “Ick bid u, waer ghi hem quaemt te spreken, dat ghi hem wilt segghen dat hi blide sy, want die donre ende den blixem heeft die coninc van Anthiochien gheslegen met sijn dochter, ende dat conincrijck van Anthiochien wort bewaert totten prince, van Thyro Appollonius, behoef.”

Als dit Appollonius hoerde, blidelic soe eysschte hi oerlof van sijn wijf om te reysen [ende] dat conincrijck in te nemen.

     Sijn vrou antwoerde ende seide screiende: “O, mijn lieve here, al waert dat gy [nu] in vreemden landen waert, soe soudi haesten tot mijnen aerbeit te comen, ende wildi nu die bi mi sijt, van mi trecken?! Maer ist dattet [u] oerbaer dunct, ende ghi dat ymmer doen wilt, soe sullen wy tsamen reysen, want ic en mach u niet derven noch van u wesen.”

Sy quam tot haer vader ende seyde: “[O], lieve vader, weest verblijt van goede mare, want die wreede coninc Anthioch[u]s is van Gode gheplaecht ende doot gheslagen met sijn dochter vanden blixem, ende die scat ende dye crone is ons gegeven ende wort ons bewaert. Daer om soe bid ic om oerlof daer te trecken met mijnen man.”

     Als die coninc dit hoerde, soe was hi seer blijde ende dede [dye] scepen van Thijro in die havene comen ende vol goets laden. Ende om dat sijn dochter grof was ende opt uterste met kinde, soe besorchde hi oeck inden scepe een wijse vroemoeder, [een minne] ende [een] bewaerster. Ende sij namen oerlof aenden coninck alst al besorcht was. Sij cusseden malcander ende seiden: “Adieu!”

*     *

*

[Hoofdstuk 12]

Hoe Appollonius ende sijn wijf met veel scepen voeren nae tlant van Anthioch[ye]n, ende hoe Ap[p]ollonius wijf doot bleef van kijnde, ende het was een dochter, ende hoe si te lande wort ghesonden

in een besloten kiste, met groter droefheyt.

[12]

[E]nde Appollonius met sijn wijf ende met sijn volck voeren te samen. Syet, als sij in die zee geseilt waren een deel daeghen, soe stont een groot tempeest ende onweder op, also dat die vrouwe seer zieck wort, ende si creech haer kint, een jonghe dochter, maer si bleef over doot. Als dat saghen haer huysghesin, soe riepen sij ende screiden seer luyde.

     Dit hoerde Appollonius. Hi liep daer toe ende sach sijn wijf legghen als doot, alsoe hem dochte. Hij scoerde sijn cleeder van sin borst, hi screide ende viel op dat dode lichaem ende seide: “O, mijn uutvercoren, lieve wijf, des conincx Altistratus dochter, wat sal ick uwen vader antwoerden [v]oer u?”

     Als Appollonius dit gheseit hadde, soe sprack dye stierman vanden scepe tot hem: “O, heer Appolloni, weet dat die zee die dode lichamen niet verdragen en mach. Daer om soe ghebiet datment in die zee werpt! Ten sij dattet alsoe gheschie, wi sijn in perijkel alle te verdrencken.”

     Appollonius antwoerde: “Wat segstu, quade knecht!? Soudi mij raden dat ick dit lichaem int water werpen soude, dat mij uuten watere naect ende arm ontfangen heeft?”

     Die scipper antwoerde: “Lieve heer coninck, het moet alsoe sijn ghedaen, sullen wi den doot ontghaen.”

     Appollonius riep sijn knechten ende seide: “Maect een starcke kiste, van binnen vertinnet ende van buten met spieghel harst ghewreven, alsoe datter geen water in en mach coemen!”

Doe dese kiste ghemaect was, soe cleden si die vrouwe met coninclic habijt ende leydese yn die kiste met veel gouts ende met costelijken scat onder haer voeten [ende] op haer hovet een croene, als een coninginne toe behoert.

     Appollonius cussede sijn vrouwe, die [c]oninginne, met bitterlike tranen, ende van haer alsoe oerlof nemende lijet hij dye kiste met veel screyinghe van hem allen in dye zee setten, ende hy bevalse God van hemelrijcke. Dyt kijnt beval hy dye minne naerstelick te voeden ende te bewaren, opdat hi die [coninc] voer sijn dochter soude moghen presenteren sijn nichte, haer kint.

*     *

*

[Hoofdstuk 13]

Hoe een groot meester in medicinen corts hier nae opten over vander zee spacerende was ende vant dese besloten kiste, ende als hise op dede, aerbeyde hi met subtilen medicinen om dat hi bevant noch teikenen des levens inden lichaem.

[13]

[D]ese verbolghen zee werp corts daer nae dit lichaem met die kist [aen] die zeecant der Ephesen [niet ver va]n eens meesters in medicinen huijs, die gheheten was Cerimonis. Dese meester opten selven dach was hi ghaen [spaceren] opt meer van die zee ende sach dese kiste van die vloet gheworpen op tlant. Hi seide tot sinen knechten: “Neemt dese kiste ende brenctse met groter naersticheit int dorp!”

     Also deden si.

Doe die meester die kiste op dede, soe sach hi daer in legghen een seer schoon jonc wijf, vercyert als een coninginne, recht of si doot ware gheweest. Hem verwonderde ende seide tot haer: “O, goede, scone maghet, waer om sidi aldus after ghelaeten?”

     Hi sach dat ghelt onder haer hoeft legghen ende daer een brief bi. Hij seide tot sinen discipulen: “Laet ons besien ende leesen wat inden brief ghescreven staet.”

     Als hi den brief op ghedaen hadde, soe las hij den tytel, die aldus seide:

Soe wije dat dese kiste vint, die sal dese somme gouts half hebben, ende die ander helft salmen legghen aen die uutvaert ende eerlike begravinghe, want dit lichaem heeft veel tranen ende bitteren ro[u]we ghelaten sijn ouders, vrienden ende maghen. Daer om soe begheer ic dat men doen sal nae uutwijsinghe des briefs ende also desen groten rouwe eysscht. Ende waer dat [sake dat] ghi anders dedet dan desen grooten rouwe eyscht, soe bid ic God dat nyemant u en begraeve als gi den utersten dach besloten hebt, dat is als ghi ghestorven sijt!

Doe die meester dese brieven gelesen hadde, soe seide hi tot sijnen knechten: “Laet ons desen lichaem alsulcken uutvaert doen als den rouwe eysschet, want ick swere ende loeve u bi den hoepe mijns levens dat ick in deser doots uutvaert me[e]r drovicheyts pleghen sal dan den rouwe eysschet.”

     Ter stont soe gheboet hi datmen reescap maeken soude om dat lichaem te pulveriseren ende te barnen — dat was doe die manier. Mer ter wijlen dat men dat vier boete ende reescap maecte, so quam daer een jonghelinck, [een] discipel des meesters, die out was van subtile wijsheit. Dese sach dat lichaem daer alsoe bereyt staen om ghebrant te worden, ende sijn meister sach op hem ende seide: “Weest welcoeme, want dese tijt heeft u verwacht. Nemet dese cristallen ampulle met salve, ende al dat tot dese begravinghe behoeren sal, dat doet!”

Die jongelinck quam totten lichaem. Hi toech die cleed[e]r boeven van die borst. Hi smeerdese met salve. Hij betastede alle haer leden, ende doe hi met sijn hant aen haer herte quam, soe voelde hi leven. Die jonghelinck verscrickede. Hij taste haeren pols. Hi leyde sijn noes aen haer nose, ruykende, ende lippen mont aen mont, besoekende of hi enich leven meer in haer vernaeme. Hi bekende dat die doot ende dat leven teghen malcander streden. Elck woudet winnen. Hi seide totten knechten: “Brenghet hier fackelen ende vierpannen aen vier hoecken, soetelic getempeert, op dat haer bloet dat bevroren is, weder mach ontdoyen!”

     Als dit die jonghelinc bevoelt ende ghesien hadde, soe seyde hi tot sijn meester: “Dese vrouwe, die gi segt dat doot is, si leeft! Ende om dat ghi mi te bet [ge]loeven moget, ic sal u dat opelic tonen.”

     Hi nam dat lichaem ende leydet int bedde. Hij warmde olye ende smeerde haer borst daer mede met boemwolle, die hij daer op leyde, alsoe dat haer bloet dat binnen was gheronnen van pijn ende coude, weder allenken gesmolten ende ontdoyt wort ende inden leden weder over al liep. Die aderen worden open ghedae[n]. Sij dede haer oghen op ende ontfinc moet des levens ende seyde totten discipel die daer aldus bij haer was, wreef ende salfde: “Wije bistu? Siet wel toe dat ghi mi niet anders aen en tast dan u gheoerloft is, want yck ben een conincx dochter ende een conincx wijf!”

     Als die jongelinck dit hoerde, soe was hi uuter maeten seer blijde ende ghinck tot sijn meester ende seide: “Siet meester, dese vrouwe, eens co[ni]ncx dochter, die leeft!”

     Die meester prees ende loefde die grote conste ende cure sijns discipels ende verwonderde van sijn wijsheit ende seijde tot hem: “Hoert, ick en wil niet ondancbaer weesen van dye naersticheit uwes leringhes ende constes. Neemt loen, want dese vrouwe heeft veel ghifts met haer ghebrocht!”

     Ende die meester gheboot datmen haer met costelicke cleederen soude cleeden ende met die alder beste spijse voeden.

Daer nae, als hi waerachtelic verstont ende bekende dat sij was van coninclike gheslacte gheboren, soe hielt hijse ende bewaerdese ghelijck oft sijn eyghen dochter ware gheweest. Sij bat hem datse nyemant handelen en moeste. Hi ordineerde haer te weesen metten maechden in [Diana] des afgoddinnes tempel, op dat sij onghequest soude moeghen bewaert worden.

*     *

*

[Hoofdstuk 14]

Hoe Appollonius weder omme quam tot Tharsien, daer hi vanden prince Stranguilio minlick ontfanghen wort, ende hoe hi sijn dochter beval den prince Stranguilio ende Dyonisiades, sijnder huysvrouwen, ende hi woude van daer reysen doer menich lant als een groot coepman.

[14]

[D]ie wijle dat dit aldus gheschiede, soe reysde Appollonius [vast] in die zee ende quam met sijn scepen tot Tharsien. Hij ghin[c]k uuten scepe nae Stranguiliones huse ende Dyonisiades hove. Hi wort daer lieflick ontfanghen, ende hi vertelde hem aldaer die wederspoet, voerspoet ende aventure die hem gheboert was sint dat hi lest van daer scheyde, ende hoe dat sijn vrouwe gestorven was inder zee, maer dat hi van haer ghehouden hadde een jonghe dochter, daer hi seer blide om was. “Ende daer om, want ick mijn betrouwen ghehelick in u heb, soe wil ic u segghen wat mijn meyninge is. Ick en wil niet reysen om te ontfanghen dat conincrijck van Anthiochien, dat na mij ghehouden wort, ende ic en wil niet weder om tot mijn swagher, mijn wijfs vader, den coninck, wyes dochter dat ic in die zee verloren heb, maer ick wil reysen over al recht of ick een groot coepman ware. Daer om soe beveel ick u mijn dochter op te voeden met u dochter Philomasia, ende ick bidde u dat ghi mij[n] dochter haeren naem gheeft ter eren van deser stadt Tharsia, ende ic sal u laten mijns dochters minne of voetster, diese bewaren sal.”

     Als Appollonius dit aldus geseit hadde, soe leverde hi hem sijn jonghe dochter met groten scat: gout, silver ende costelike cleeder, ende hi swoer dat hi sinen baert niet en soud[e] laeten sceeren, [haer of naghelen corten], ter tijt toe dat hi sijn dochter gehilict hadde.

     Si verwonderden alle gader die dit hoerden, dat Appol[l]onius alsoe swaren eet swoer, ende si loefden hem dat sij sijn dochter met grooter naerstticheyt op souden voeden.

     Appollonius ghinck te scepe ende seylde in verde, vreemde conincrijcken.

Daer en binnen als Tharsia wijf jaer out was, soe wort si ter scolen gheset om te leeren vrye consten met Philomasia, Stranguilionis dochter, die seer van eender oude waren.

Doe Tharsia .xiiij. jaren out was ende quam uuter scolen, soe vant sij haer voetster ende mijnne Ligosidem, die haesteliken sieck gheworden was. Si ghinc bi haer sitten ende vraechde die sake haerre siecte. Die minne antwoerde ende seide tot Tharsia: “Luistert ende hoert nauwe toe, goede dochter, wat ic u seggen sal, ende onthout dat wel in u herte! Wye meenstu dat dijn vader, moeder of lantscap is?”

     Si antwoerde: “Dit is myn lantscap daer ic gheboren ben, die stadt van Tharsien, daer ic minen naem van voere. Stranguilio is mijn vader ende Dyonisiades mijn moeder.”

     Die voetster versuchte ende seide: “Hoer, dochter, ende leert van my nu waen ghi gheboren sijt ende van wat gheslacten ghi ghe[comen] sijt, op dat ghi na mijnre doot weten moecht wat gi doen selt. Ghi hebt eenen vader, gheheten Appollonius, een prince van Thyro. U moeder hiet Lucina, Altistratus des conincx dochter. Als u dese ter werelt baerde in die zee, soe starf si van u, ende u vader Appollonius leydese in een starcke kiste, vercyert als een coningynne toe behoerde, met ve[el] scats ende costelicheits ende settese in die zee om te lande te comen daert God gave. Daer na quam u vader met sijn sceepen [ende u] aen dese stat, ende hi heeft u met mi bevoelen desen heer Stranguilio ende Dionisiades, sijn wyf, te bewaren. [Tyrus] Appollonius, u vader, die swoer doe ter tijt dat hi sinen baert nyet en soude laten sceren, haer noch naeghelen corten, ter tyt toe dat hi u uut ghehijlict hadde. Daer om soe vermaene ick u: Ist dat u [dese] Stranguilio of sijn wijf eneghe moyenisse of last doen, soe loept op die plaetse. Daer suldi vinden staen een beelt van u vader. Grijpt dat in u armen ende roept met luder stemmen: ‘Ic ben des heren dochter, daer dit beelt nae gemaect is!’ Soe sullen die burghers ghedachti[c]h wesen dat goet dat u vader hem ghedaen heeft, ende wrekent aen die ghene die u misdoen.”

     Tharsia seyde: “O, goede minne, God wilt u loenen dat ghi mi dit te kennen ghegheven hebt, want haddi mi dit niet gheseit, dat kenne God, soe en soude ic niet gheweeten hebben van waen dat ic gheweest hadde of wije mijn ouders gheweest waren.”

     Ende die wijle dat sij aldus te samen spraken, soe gaf die minne haren gheest.

Tharsia dede haer voetsters lichaem eerliken begraven ende bescreydese, rouwe draghende een jaer lanck. Daer nae toech sij weder haer costelicke cleder aen. Sij ghinck ter scoelen ende leerde in die seven vrije consten. Ende als si uuter scolen quam, soe visiteerde sij haers minnen graf met een ampulle wijns. So riep si [daer] haer ouders.

Het geboerden op een tijt dat Dyonisiades met haer dochter ende met Tharsia over die marct ghinck. Ende als dese burghers sagen die schoenheit ende vercijerheit van Tharsia, soe seiden si: “Salich is die vader die alsulcken dochter heeft. Mer [die ander], Philomasia die schijnet seer leelick te sijn overmits Tharsien schoenheit.”

*     *

*

[Hoofdstuk 15]

Hoe Dyonisiades Thirus Appollonius dochter, gheheten Tharsia, beval te doden, seer strenghelick, van eenen lantman.

[15]

[A]Ls dijt Dionisiades hoerde, dat haer dochter achter deel hadde om Tharsien wille, dat si alsoe seer ghepresen wort, soe wort si ontsteken met haeticheit. Ende alleen si[t]tende docht si aldus: “Appollonius, haer vader, en sach nye weder nae haer omme noch brief gescreven. Het sijn .xiiij. jaren gheleden dat hi van hier toech. Hier om vermoede ic dat hi langhe doot is. Ende haer voetster is oec ghestorven. Ic en heb niemant die ic sorghe dat voer haer yet sal doen. Daer om soe wil icse doen doden. Ende met haer costelijcke clederen sal ick mijn dochter cleden ende vercyeren.”

Ende die wijle dat si dit dochte, soe quam een lantman uuten dorpe tot haer, die Theophilus hijet. Die riep si tot haer [ende seyde]: “Wildi van mi groot loen ontfaen, soe slaet Tharsia doot.”

     Die lantman vraechde Dyonisiades waer om dat si die onnosele ende schone maecht, die niemans goet en begeert noch niemant ongelijc en doet, also ghedoot wilt hebben.

     Dyonisiades antwoerde: “Om dat si niet en doech. Daer om en seldi mi niet weygheren te doen dat ic hebben wil. Ende ist dat ghi des niet en volbrenget, het sal u quaet coep sijn!”

     Die lantman seide: “Ja, vrouwe, seght mi hoe ic dat soude moghen wel bi brenghen te doen?”

     Die vrouwe antwoerde: “Si heeft een ghewoente, alsoe gheringhe als si uuter scolen coemt dat si niet en eet, sij en heeft eerst ghevisiteert haer voetsters graf. Daer seldise wachten ende grijptse biden hare ende steectse doot met u dagghe ende werpt haer lichaem in die zee, ende ghi sult vryheit ende quijtsceldinge daer of van mi ontfanghen met groot loen.”

     Dese lantman nam sijn dagghe. Bevende ende screyende ghinc hi tootten grave ende seide: “Wee mij, dat ick niet vry worden en mach dan doer stortinghe des onnosel maghets bloets.”

Tharsia comende uuter scolen die ghinc met haer wijnpullen opt graf alsoe si ghewoenlic was. Dese lantman greepse hastelic biden haere ende werpse onder die voet. Ende want hi haer doden woude, so seide Tharsia tot hem: “O Theophile, wat heb ic teghen u of tegen yemant misdaen, daer om dat ghi mi doden wilt?”

     Hi antwoerde: “Du en hebste niet misdaen, mer dijn vader, die di met grote costelicke cyerheit hyer gelaten heeft.”

     Tharsia seide: “Ic bid u, moet ic ymmer sterven, dat ghi mi tijt gheven wilt God te tuighen ende te bidden.”

     Theophilus seide: “Bidt ende tuycht, want God is mijn oec een tuych dat ic u moet doden by bedwanghe.”

*     *

*

[Hoofdstuk 16]

Hoe Tharsia verlost wort vander doot doer aventuere van zeerovers die haer doot versaghen, daer sij voeren aenden over vander zee.

[16]

[D]ie wijl dat si op haer knien lach in haer gebet, soe quam daer een roefscip voer bi waren, ende saghen dese jonge maecht onder den last ende mes des doots staen, ende den lant karel ghewapent metter daggen om haer te doden. Sij riepen: “Laet staen, wreede katijf, want dat is onsen roef, niet u offerhande!”

     Als Theophilus dit hoerde, soe liep hi sculen na dat graf bider zee cant. Dye zeerovers namen die maecht ende seylden wech.

Theophil[u]s quam totter vrouwen ende seyde: “Ic heb ghedaen alsoe ghi mi gheheten hebt.”

[...] “Daer om soe rade ic u, laet ons rouwighe cleder aen trecken ende screyen valsche tranen in teghenwoerdicheyt vanden poerters ende segghen dat Tharsia haestelic van groter ziecten ghestorven is.”

     Als Stranguylio dit hoerde, soe was hi seer qualick te vreden ende beefde van anxt ende seyde: “Gheeft dan my oec een rouwich cleet aen op dat ic screyen mach, want ick onnoselicken in dese sonde ghestricket ben. O mi,” sprack hi, “wat sal ic nu moghen segghen of doen, want die vader van deser maghet heeft onse stat verlost van[t] perijkel des doots. Om dese stats wille is hi in die zee bedorven, ende hi heeft sijn goet verloren ende oec veel armoeden heeft hi gheleden, ende nu is hem sijn doecht met quaet gheloent. Sijn dochter, die hi ons bevolen hadde op te voeden, die heeft een wrede beest verslint. Ic mach [n]u wel mijn oghen uut screyen over dat goede, schone ende onnosel maechdekijn. Och, ic ben nu ghebonden met die alre quaetste ende venynste serpent!” Ende hi sloech sijn oghen inden hemel ende seide: “O, God almachtich, ghi weet dat ic onsculdich ben vanden bloede van Tharsia. Eysschet da[t] bloet van Dionisiades, mynre wreeder vrouwen!”

     Doe sach hi op sijn wijf ende seide: “Seght [m]i, wreede beeste, viant Gods ende scuymsel der menschen, hoe hebstu des conincx dochter vermoert?”

Sij toech met haer dochter swarte, rouwighe clederen aen ende dat moeste oec doen haer man, ende stortede valsche tranen voer dye burgheren ende seide: “O, alre liefste burghers, weet dat wij screyen ende tot u ropen dat ghi oec rouwich wesen sult om dattet licht onser oghen, Tharsia, Appollonius des princen van Thyro dochter, haestelic ghestorven is, ende heeft ons groten druc ende hert seer ghelaten, die wij waerdelic hebben doen begraven.”

     Als dit die burghers hoerden, soe waenden sij waers ende ordineerden ter eeren ende verdienten haers vaders een schone metalen graf, daer si op deden eenen tytel setten, aldus ghescreven:

Dit graf is ghemaect ter eeren der schoender, edelre maecht

Tharsia, des princen dochter Appollonius van Thyro,

overmits verdienten ende goet dat hi der stadt

ende burgeren van Tharsien bewesen heeft.

*     *

*

[Hoofdstuk 17]

Hoe Tharsia vanden rovers vercoft wort enen roffiaen, diese brocht in sijn ghemeen huys om loen daer aen te winnen.

[17]

[D]ie wijle dat dit gheschiede, soe quamen dye rovers seylen die Tharsia ghenomen hadden ende quamen aen die havene vander stat van Mithelen. Ende onder ander goeden die sij gheroeft hadden, soe worde Tharsia oeck gheset te cope.

Dit vernam ee[n] roffiaen, een stoefhouwer, die hem met lichte vrouwen gheneerde, ende hi begheerdese te copen. Maer want Athanag[o]ras, die prince vander stat, sach dat sij seer schone was, edel ende wijs, soe woude hise copen ende boet om haer te crighen tien pont. Die roffiaen seide: “Ick sal u daer .xx. pont om gheven.” Ende sij verhoechdent teghen malcander altijt tien meer tot dat si tot hondert pont quamen. Doe seide die roffiaen stoefhouder: “Is hier yemant meer die daer gainck in heeft? Ic sal daer noch tien pont meer om gheven!”

     Athanagoras seide: “Ic sie wel, woude ic de[se een] copen, soe soude ic veel goets daer om moeten vercopen. Het is best dat icse hem laet copen, want als hijse ghecoft heft, so sal ick wel die eerste worden die tot haer sal coemen ende crighen haer maechdom, ende dan ist alleens of icse self ghecoft hadde. Wat leyt mi daer [meer] aen?”

Die roffiaen coftse ende betaeldese ende brochtse in sijn gemeen huijs in sijn sale, daer hi enen gouden Priaep hadde – dat is heymelicdom dat die vrouwen int gemeen aenbeden – costelic verciert, ende hij seide tot haer: “O, deernken, aenbedet dit!”

     Die edel joncfrouwe antwoerde: “Nimmermeer en sal ic dat aenbeden!” Ende si vraechde hem: “O, here, seght mi of ghi oec een Lapsateen sijt.”

     Die roffiaen antwoerde: “Waer om vraecht ghi mi dat?”

     Sij antwoerde weeder: “Om dat die Lapsatenen, die vanden lande sijn, aenbeden desen afgod.”

     Doe seide hi tot haer: “Ongevallich, arm deer[n]kijn, weetstu niet datst[u] ghecomen biste in eens ghirighen roffiaens huys? Ende [alle] dye besocht ende wijs sijn, die voeghen hem naeden gewoenten vanden lande daer sij coemen. Daer om soe doet oec alsoe. Anbedet den afgod van desen huse!”

     Tharsia viel op haer knyen voer sijn voeten ende seide: “O, Leno!” – dat was sijn eyghen naem, dat alsoe veel te segghen is in Romeyns als ‘roffiaen’ in Duytsch, als die vanden loen ende gewin leeft dat die lichte deernen of vrouwen verdienen met haren lichaem.  Die edel, suverlicke joncfrouwe, Appollonius dochter, sprac tot den roffiaen: “O, Leno, ontfermt u mijnre maechdelicke reynicheit, ende en wilt mijn suver, edele lichaem niet setten als een hoere om gelt daer mede te winnen!”

     Hi antwoerde: “Weet ghij niet datmen den roffiaen of den croeden buedelen met screyen of bidden niet versmeken en mach?”

     Ende hij riep ter stont den scaffer over die de[e]rnen of lichte vrouwe[n] ende seide tot hem: “Maect dese deerne vercyerlic ende costelic toe, ende laet haren tytel aldus scriven: ‘Soe wye dat Tharsia eerst bekennen wil ende haer maechdom hebben, die moet geven een half pont gouts. Die ander daer nae .x. ducaten, ende een y[g]helic daer nae een schellinghe groot’.”

     Die scaffer dede alsoe hem die roffiaen hiet.

Drie daghen daer nae soe ghinc die roffiaen voer metten trompers ende leyde Tharsia totten ghemeen huys opelijc, om datse alle man sien soude ende begheren daer toe te comen ende hem profitelic sijn.

     Als dit sach die prince vander stat, Athanagoras, soe nam hij een spaense cappe op sijn hooft ende ginc bedect in haer cellekijn, daer si gheset was om neringhe te doen. Doe Tharsia hem sach, soe seide si tot hem: “Lieve here, wilt mijns ontfermen om Gods wille, ende ic beswere ende vermane u van Gods weghen dat ghi mijn reynicheit niet en quest noch niet en misdoet. Wederstaet die quade begheerte uwes sinnelicheits met die reden, ende ick bidde u dat ghi hoeren wilt mijn ongeval ende die quade aventure ende die oerspronc daer van mercken!”

     Hi hoerde, ende sij vertelde. Ende als hi haer ongheval ende snoede aventure ende haer edele wijsheit gehoert hadde, soe was hi bescaemt ende wort onsteken met medeliden, ende hij seide tot haer: “Ic heb oec een dochter uwes ghelyc. Ic sorghe dat haer oec des gelijck mochte gheboer[e]n, want nyemant en weet waer hi toe comen mach.”

     Ende dit segghende soe gaf hi haer meer dan op haren maechdom gheset was, ende hi beval haer int scheiden dat sij alsoe doen soude met een yeghelicken dije tot haer quamen als sij met hem ghedaen hadde, ende sy en soude geen noot hebben, maer si soude haren maechdom wel behouden.

     Tharsia veel tranen stortende, seide hem: “Ick dancke u goedertierenheit ende bid u dat ghi niemant segghen en wilt wat ghi van mi ghehoert hebt.”

     Athanagoras beloefde haer dat hijt nyemant vertellen en soude, ten waer alleen sijne dochter wanneer dat si tot sulker outheit gecomen waer, ende hi scheide al screyende van daer.

Ter stont was

 daer een ander bereyt ende wachte sijn uutcoemste, die vraechde hem: “Hoe behaecht si u?”

     Hi seyde: “Sij en mach niet soeter noch edelre sijn noch genochliker sijn!”

     Dese jonghelinck ghinck in tot haer. Si sloet dye doere toe als dat ghewoenlick is, want daer nyet meer dan een teffens in en ghaet. Dye jonghelinck vraechde haer: “Hoe veel heeft u die prince ghegheven?”

     Sij antwoerde: “Veertich ducaten.”

     Hi seide: “Tfi! Scaemde hem die prince niet soe luttel te gheven? Ick sal u gheven, hout op u hant, die helft meer!”

     Athanagoras die prince luysterde om te horen hoe dat die jongelync met haer vaeren soude. Ende doe hi hoerde dat hi soe mildelic haer meer gaf dan hi ghedaen hadde, so seide hi in hem selven: “Hoe ghi meer gheeft, hoe si meer screien sal.”

     Tharsia, Appolloni[u]s dochter, die ontfinc dat ghelt vanden jonghelinc ende viel voer sijn voeten, vertellende [hem] haer ongheval ende quade aventure ende wye dat si was. Die jonghelinc, Aposiatus geheten, als hi haer ghehoert hadde, soe sprac hi tot haer: “Staet op, waerdighe, edele maecht! Wij sijn alle gader menschen, gheset onder dat rat van Aventuren, ende niemant en weet wat aventure hem geboeren mach of waer toe dat hi comen mach.”

     Hij troestese ende nam oerlof en[de] ghinck uut.

Atanagoras die prince stont voer die doere ende wachte dat die jonghelinck uut comen soude. Dese jonghelinck Aposiatus, uut die camer comende, quam oec also screyende. Als Athanagoras dit sach soe lachte hij. Doe seide Aposiatus tot hem: “Ghy sijt een groot heere, die niemant en hebt dan mi uwe tranen te storten.” Recht of hi segghen woude: “Nyemant en is condt waer om dat wy screyen dan u ende mi.”

     Ende sy besworen malcanderen dat si dese woerden, wat hem tween gheschiet waer, nyemant seggen of te kennen gheven en souden. Ende si wachteden die coemste vanden anderen, ende si saghen datse alte samen al screyende uut q[u]amen.

Daer na doe die tijt ende haer neringe over was, soe quam Leno die roffiaen. Sij offerde hem dat gelt ende seide: “Hout, hier is dat loen van minen maechdom.”

     Leno antwoerde haer ende seide: “Siet dat ghi alle daghe aldus veel ghelts wint als ghi nu hebt gedaen!”

Des anderen daghes verstont Leno dat si noch maecht was. Doen wort hi toernich, ende hi riep sinen scaffer ende seide: “Gaet ghi, ende neemse met u in die camer ende ontmaghetse!”

     Die scaffer leydese met hem op sijn camere ende vraechde haer aldus: “Segt mi of ghi noch maget sijt!”

     Si antwoerde: “Ja ick, al soe langhe als God wil, ben ic noch maghet.”

     Hi seide: “Waer of ende hoe hebstu noch alle dit ghelt gewonnen?”

     Sij antwoerde: “Met screyen ende tranen uutstortende hebbe ick mijn snoede aventure vertelt ende den mannen ghebeden dat sij barmherticheyt hebben souden, God vresen ende minen maechdom niet quetsen.” Ende viel oeck doe voer sijn voeten ende seide: “Lieve here, ic bid u oec dat ghi barmhertich wilt weesen mi, aerme ghevanghen, eens conincx dochter, ende en wilt mine reynicheit nyet quetsen!”

     Die scaffer antwoerde: “Leno die is seer ghirich. Ghi en sult gheen maghet moghen bliven.”

     Sij antwoerde: “Ist hem slechs om gelt te doen, soe weet ick goeden raet, want ick ben seer hoech gheleert in die vrye consten, ende in alle manieren van musyke kan ic ghenoecht maken ende spelen. Daer om soe brenget mi op dije plaetse, op die marct. Daer suldi moghen sien ende hoeren mijn konste. Ick hoepe aen Gode, dien die oncuysheijt mishaeghelick is, dat hi mi alsucke gracien gheven sal dat ick den volcke alsoe behaechliken sal sijn met mijn spel ende in te solveren alle die q[u]estien die sij my sullen moghen vraghen, dat ic alsoe meer ghelts wynnen sal dan of ick bleef sitten yn dat gheme[e]n huys.”

     Doe die scaffer dit verstont, soe seide hij: “Het behaecht mi wel.”

Hy dede een ordoys maeken op die plaetse, daer alle dat volck quam om dese maghet te besien. Sij begonste daer een schoone relacie te doen voer den volcke ende hiet datmen haer q[u]estien op doen ende vraghen soude, si woudese alte samen solveren ende ontbinden. Ende also geschiedet. Ende met aldusdanighe maniere soe wan sij veel gelts vanden volcke.

     Athanag[o]ras bewaerdese alsoe wel dat si reyne maecht bleef, want hy bevalse den scaffer te bewaren oft sijn eygen dochter ware, ende gaf hem veel ghiften daer van.

*     *

*

[Hoofdstuk 18]

Hoe Appollonius nae .xiiij. jaren quam weder omme te Tharsien vernemen na sijn enige dochter.

[18]

[D]ie wijle dat dit aldus gheschiede, so quam Appollonius nae die viertien jaren weder te Tharsien in Stranguilio ende Dyonisiades huys. Als hem Stranguilio sach, soe liep hi haestelic als een verwoet man tot sijnen wijve Dionisiades ende seide: “Du hebste geseit dat Appollonius doot is, ende siet, nu comt hi hier om te eysschen sijn dochter. Wat sullen wij nu moghen segghen?”

     Si antwoerde: “Wij sulle[n] rouwighe cleder aen doen ende screyen ende seggen dat sin dochter ghestorven is den naetuerlicken doot.”

Die wijl dat sy dit seyden, soe quam Appollonius daer in gaen. En[de] als hij sach dat sij rouwich waren ende screyden, soe vraechde hi: “Waer om soe screydi nu ic ghecomen ben? Ic sorghe dat dit u tranen niet en sijn, maer die mine.”

     Dyonisiades antwoerde: “Och, neent! Maer ick woude dat u een ander die boetscap ghebrocht hadde dan ic, want u dochter is haestelicken ghestorven.”

     Als Appollonius dit hoerde, soe wort hem alle sijn lijf riende ende stont langhe sonder spreken. Daer na so ontfinc hi moet ende sach op die vrouwe ende seyde: “O, wijf, ist dat mijn dochter ghestorven is, alsoe ghi seght, sijn dan oeck met haer ghestorven, verderft ende verloren dat gelt ende haer costelike clederen?”

     Si antwoerde: “Daer isser noch sommige, ende [s]ommige sijn wech.”

     Ende om dat Stranguilio ende Dyonisiades sagen ende mercten dat Appollonius twifelde, soe seiden sij: “Lie[v]e heere, het is ons seer leet. Wij hadden ghehoept dat wij u uwe dochter ghesont leveren souden, maer si starf haestelick. Geloeft ons! Ende om dat ghi niet meynen en sult dat wij lieghen, daer sin tuyghen genoech of. Want onse borgers ghedachtich wesende die doecht die ghi hem ghedaen hebt, soe hebben sij een costelic graf van ghegoten metael laten maken dat ghi moecht coemen besien.”

     Appollonius seide tot sinen knechten: “Hout dit (dat hi ghebrocht hadde om te scencken of dat van sijn docht[er] ghebleven was), ende draechtet scepe werts! Ic sal ghaen tot mijn dochters graf.”

     Hi las den tytel, die daer op ghescreven stont. Hem verwonderde, ende twifelde dat si niet doot en was, want al las hij den tytel dat syn dochter daer begraven lach, nochtan en screyde hi niet. Daer om vermaledide hi sijn oghen ende seijde: “O, mijn wrede, vleischelike oghen, hoe moechdi aensco[u]wen dat graf dijnre dochter sonder tranen te storten ende haer met beclaghende woerden te bescreyen, want ic anders gheen troest noch toeverlat en hebbe dan op mijn enighe dochter, ende si nu ghestorven is? Ic sorge dat ict sonder twifel becoepen sal.”

*     *

*

[Hoofdstuk 19]

[Als] Appollonius verstaen hadde van [S]tranguil[i]o ende Dyonisiades dat sijn dochter doot soude sijn, soe ghinc hi weeder om te sceepe ende seylde seer drowich van daer na dye stat Thyro ende [si] verstaken bi storme ende onweder aen die stat van Mithelen, daer Tharsia, sijn dochter, noch leevendich was.

[19]

[E]nde hi ghinc weder te scepe ende seide tot sinen knechten: “Ic bid u, legt mi int onderste vanden scepe. In dien dat mi dat lant niet en wil, soe laet mi den gheest gheven inder zee.”

Sij seylden voer winde te Thyro waert. Ende daer na ontstac haesteli[c] die zee met onweder, so dat die scepen mosten seilen daer God ende dat onweder wilden. Sij rijepen alte samen Gode om hulpe, ende si quamen aen die stat van Mythelen, daer Tharsia sijn dochtere was. Die stierman ende alle de ander die boven inden scepe waren, dreven grote bliscap om dat si te lande ghecomen waren. Appollonius die coninc die beneden in die sentijn lach, want hy dat gheruft van dien blijscap hoerde, soe vraechde hij: “Wat gheluyt van blijscap ist dat tot minen oren comt?”

     Die scipper antwoerde: “Lieve heer, wij moeghen alle wel blijde sijn ende huden een heilighen dach maken, want wij ons lijf ghewonden hebben ende te lande ghecoemen sijn.”

     Appollonius die coninc versuchte hem ende seide: “Laetse alle ghader vrolic sijn ende vieren, sonder my alle[e]n, want het is mijn knechten droefheits genoech dat si enen drovighen here hebben. Ende gheeft hem .x. ducate tot haerre feesten te baten daer om te copen dat si selver willen, ende laetse met malcander vrolic wesen. Maer ic wil dat nyemant soe stout en si, die mi roept of eenich spel of blijscappe doet, ende soe wye daer teghens dede, dien ghebiede ic dat hem sijn beenen gebroken worden!”

     Die rentmeester dede alsoe ende gaf hem dat ghelt ende seyde des conincx ghebot.

Sij ghingen op in die stat ende coften al dat hem noot was ende dat si hebben wouden ende quamen weeder te s[c]epe. Ende want des conincx scip dat alre schoenste was van al den scepen, soe wort daer die meeste feeste in ghehouden.

*     *

*

[Hoofdstuk 20]

Hoe Athanagoras, prince vander stat van Mithelen, quam besien die schone scepen, ende hoe hi verstont dat Appollonius screyende ende drovende was beneden inden scepe.

[20]

[A]Thanagoras, die Tharsia lijef hadde, dye wandelde op dat meer biden scepen. Ende hi sach des conincx scip, ende hi seide tot sijn ghesellen: “Dit scip behaecht mi seer wel, want het is meesterlic ghereyt ende toe ghemaect.”

     Doe dye scippers hoerden dat hi dit scip prees, soe seiden sij tot hem dat hi[jt] soude comen besien. Hi clam in dat scip. Hi besacht. Sij noden hem met hem collacie te doen, te eten. Het was een moghelike bede. Hi dede alsoe. Hi leyde .x. gouden ducaten op die tafele ende seide: “Ghi en sult mi niet te vergheefs genoot hebben!”

     Sij dancten hem daer van.

Doe Athanagoras allen die scip ghesellen sach eten, soe vraechde hi: “Wye is u heer van desen scepe?”

     Die stierman seyde: “Die heer leyt beneden inden scip in rouwe, want hi sijn vrouwe verloren heeft ende sijn dochter.”

     Atanagoras seide tot een vanden knechten: “Ic sal u .ij. ducaten geven om dat ghi alleen gaen wilt ende seggen uwen heer aldus: ‘Die prince van deser stat bidt u dat ghi uuter duysternissen coemen wilt int licht’.”

     Die knecht, Ardalio gheheten, antwoerde: “Ic en soude met uwe gouden penningen mijn benen niet weder mogen heel maken. Soect een ander, want die coninc heeft gheboden: soe wye dat hem van blijscappen toe spreket, dien moeten sijn beenen ghebroken worden.”

     Athanagoras seyde: “Dese wet heeft u heere u gheset, maer mi niet. Daer om soe laet mi tot hem gaen ende segt mi hoe sijnen naem is.”

     Sij antwoerden: “Appollonius.”

     Doe hi hoerde dat hi Appollonius hiet, soe wort hi denckende dat Tharsia hem gheseit hadde dat haer vader Appollonius hiete. Hi clam neder tot hem. Ende want hi sach dat hi een langhen baert hadde ende een vuyl hooft, soe sprac hi cleynlic met een soete, stille stemme tot hem: “God gruet u, Appolloni.”

     [Appollonius], als hi die stemme hoerde, soe waende hi dattet een van sinen knechten gheweest hadde, ende sach met een verstoert aensicht op. Maer doen hi sach dattet een vreemt man was, soe en seyde hij nyet.

     Dye prince vander stat seyde tot hem: “Ic weet wel dat u verwondert dat ic, onbekent, uwen naem ghenoemt heb. Daer om soe suldi weten dat ic een prinse ben van deser stat, Atanagoras gheheeten, die ghecomen ben om dese scepen te besien, ende onder alle die ander scepen soe sach ic u scip boven die ander wel verciert ende toe ghereyt. U scipper die node mi daer in te comen om wel te besien. Sij noden mi totten eten. Ic at met hem. Doe vraechde ic naeden capiteyn vanden scepe. Sij antwoerden dat hij in tribulacie ende in grooten drucke ware. Ende daer om soe ben ic tot u neder gecomen om u te brenghen vander duysternisse totten lichte, soe vermoede ic dat u liden ende screyen verwandelt sal worden in blijscappen.”

     Appolloni[us] seide: “Het is mi alleens wye ghi sijt. Gaet in vreden ende weest vrolic met mijn volck alleens oft u eyghen volck ware. Maect u vrolick, eet ende drijnct! Mi en lust niet te eten. Ick en begheer niet te leeven maer te sterven.”

     Die prince was bescaemt van dit antwoert. Hi clam weder boven int scip ende seyde: “Ick en cant uwen here niet onderwijsen dat hy uut coemt, mer al sijn propoest ende begeerte is de doot of legghen. Mer ic sal noch wat anders beproven ende segghen hem van een ander dinc, twelck hem genoechlicker ende lustigher om horen sal weesen, want die materie tracteren sal van een schone vrouwe!”

     Hi riep een van sinen dienaers: “Gaet tot Leno den roffiaen ende segt hem dat hi Tarsia hijer tot my sende! Sij heeft verstant van alle dinghen ende een soete sprake. Ter aventuren sij mochte hem van dese droevighe dwalinghe brenghen, dat hi nijet en sterve mistrotich.”

*     *

*

[Hoofdstuk 21]

Hoe Athanagoras gheboet Tharsia te comen te scepe om Appollonium te vermaken met haere schone relacien ende vrye consten, die si hadde.

[21]

[Th]arsia quam int scip, ende die prince seide tot haer: “Coemt hier, Tharsia, ende toent nu u konste, alsoe dat ghi desen here nu uuter duysternisse brenghet, want hi is seer rouwich om sijn wijf ende om sijn dochter. Gaet tot hem ende troesten! Ter aventuren God sal doer u syn droefheit verwandelen in blijscap. Ende ist dat ghi dat moecht doen, soe sal ick u .ij. hondert ducaten gheve[n] ende so veel wichts van silver. Daer toe sal ic u .xxx. daghen verlossen vanden roffiaen.”

     Doe Tharsia dit hoerde, so ghinc si blidelic toten coninc, ende si gruetede hem oetmoedelick ende seyde: “Weest ghegruet, wye gi sijt, ende weet dat u een onnosel maghet gruet, die haeren maechdom onbevlect gehouden heeft ter zee onder den rovers ende te lande onder den roffiaens.” Ende si beghonste konstelic te singhen met soeter stemmen, alsoe dat Appollonius verwonderde, ende sy sanc aldus:

Ic wandele doer hoeren, ende van ghenen boeve en ben ic besmet, alsoe die roese sonder quetsinghe staet aen den doren onbevlect. Die zeerovers hebben mi ghenomen ende verlost uuten handen des moerdenaers. Ick ben vanden zeerovers vercoft den roffiaen ende nochtans onbescadicht ende reyn ontgaen. Ende waert dattet rat der Aventuren woude omme keeren ende helpen mi [uu]t dat suere liden, rouwe ende druck verdriven, so en soudemen gheen blijder vader vinden, wiste hi waer dat ic ware, ende [ic] mijn ouders kende, want ick van conincliker stammen ghebor[e]n ben ende een eenighe dochter. Ende als God wil, sal ic verblijt worden. Daer om laet staen u screyen ende hebt maet! Met redene wilt verduldelicken verbeyden. Ende wilt u oghen brenghen in dat licht, hert ende sin totten hemel stellen, want God die den mensche ghescepen ende ghemaect heeft, die en sal niet henghen, nae mijn besien, dat dusdanighe tranen te vergheefs sulle[n] gheschien.

Als Appollonius hoerde dese soeten sanc, daer si in vertelde al haer ongeval, soe hief hi sijn hoeft op. Ende als hi haer ansach, so versuchte hi ende seide: “Och wee, mi onghevallige, hoe lange sal ic wrastelen teghen die doot? Ic dancke u groote, wise edelheit, dije ghi mi nu hijer hebt ghetoent. Ick loeve u, het sal u worden gheloent, ist dat ick worde verblijt ende ghi in levende lijve sijt. Ter aventuren, alsoe ghi seght, soe sidi van coninclike gheslacte gheboren. Ic hope van uwe weghen dat mi lief ware te horen dat ghy ghepresenteert sult worden ende comen noch tot kennisse van uwen ouderen. Neemt hier of te loen hondert gouden penninghen schoen ende laet mi bliven inden rouwe, bidde ic u, schone joncfrouwe.”

     Tharsia ontfinc dese penninghen, ende si woude uuten sceepe gaen. Maer Athanagoras stont ende verwachte dat si den coninc op brenghen soude, ende hi seyde tot haer: “O, Tharsia, waer wildi? Hebt ghi te vergeefs gheaerbeyt? Moechstu hem gheen barmhertighe solaes doen ende te baten comen den mistrotighen, die hem selven ter d[oe]t toe quellet?”

     Sij antwoerde: “Ick heb al gedaen dat ic mochte, maer hi gaf mi hondert ducaten om dat ic hem in sijn liden soude laten.”

     Athanagoras seide: “Ic sal u twee hondert ducaten gheven. Climt weder neder ende geeft hem sijn ghelt weder ende seght aldus: ‘Ic en begeer geen ghelt maer alleen uwe salicheit’.”

     Tharsia clam weder neder ende ghinc biden coninc sitten ende seyde: “Ist dat ghi ymmer in dese vuile duysternisse wilt bliven, soe verhenget mi dat ic met u mach reden pleghen ende questien van parabolen uut geven. Ende condt ghise raden of solveren, so sal ic tot uwen wille van u scheiden. Maer ist dat ghise niet en verstaet, soe sal ic u dat ghelt weder hier neder storten ende ghaen wech.”

     Doe seide Appollonius: “Al ist dat mijn aventure niet waerdich en is dan hulen ende screyen, nochtans soe wil ic liever verbeiden te horen uwe wijsheit ende raet dan ghi dat gelt hier weder laet. Daer om soe vraghet mi wat ghi moghet, hoe konstelic oeck dattet si, behouden als ghi antwoert hebt ontfangen, dat ghi dan van hier selt gaen, want ic sal moeten sterven, ende ick en begheer oec gheen leeven. Aldus soe wilt mi daer tijt toe gheven.”

     Tharsia sprac: “Nu hoert mij dan! Segghet mi wat dit is te verstaen:

Het is een huys in der aerden dat besloten tegens ons op staet. Dat huys gheeft ons gheluijt, maer die waert vanden huyse swighet stille. Sij lopen te samen beyde huys ende waert.

Sijt ghi, alsoe ghi seght, een coninc, soe behoert ghi wijser te sijn dan ic. Daer om soe ontbint dese questie ende seght mi wat dat beduyt!”

     Appol[lo]nius antwoerde: “Ic segghe u sekerlic dat ghi niet gheloghen en hebt. Dat huys dat inder aerden is, dat is dat water of die zee, die teghen ons op staet ende gheluyt gheeft. Die swighende waert is dije visch, die met sijn huijs loept.”

     Als Tharsia hoerde dat hi dat gheraden hadde, soe gaf si hem ter stont noch een uut ende seide aldus:

Ic langhe, schone dochter der wildernissen worde haestelic ghedraghen met ontallike veel gesinnes. Ic lope veel weges ende nochtans en laet ic geen voetstappen achter.

Appollonius die coninc antwoerde: “Waert mi betamelick blide te sijn, ic soude u noch veel leren dat ghi niet en condt. Maer om dat mi verwondert dat aldus vele wijsheits ende groot verstant is [in] dit jonghe herte, soe sal ic noch op u vraghe antwoerde gheven. [Dat] is den boem, die mast die vast ghemaect is met veel touwen, die staet [ende wert] haestelic ghedraghen van dat scip dat gheen litteykenen of voetstappen achter en laet.”

     Tharsia seide noch:

Doer steen ende muer gaet onghequest. Inden midden van dat vier ist heet, dat niemant en verjaecht. Dat huys is naect ende hem betaemt een naecte waert. Woudt ghi desen rouwe of laten, soe so[u]dt ghi sonder verbranden in dat vier gaen.

Appollonius antwoerde: “Ghij seght waer, ick soude in dije stove gaen om mi te wasscen ende te sceren, dede den rouwe dije ick hebbe. Daer gaet ende rijst die vlamme des vijers over al in. Dat huys is naect, want daer niet en is dan sitbancken, daer die gast ende waert naect is ende sweet.”

Die wijle dat si dusdanighe materie ende veel ander dier ghelijcke te samen hadden, soe sloech Tarsia haer handen aen Appollonius den [c]oninc ende nam hem inden armen ende seide: “Ic bid u, wilt mi verhoren ende siet op een maecht, want het waer grote scande dat een man van dusdanich verstant ende wijsheit soude mistroestich sterven. Ist dat ghi u wijf begheert, God salse u weder gheven. Ende ist dat ghi u dochter behouden soect ende levende, ghi sultse vinden. Maer wilt doch gonnen ende doen dat ic u soe vriendelicken bidde!”

     Sij nam mettien sijn hant die hi an sijn screijende ogen hielt ende woudese daer van trecken. Doe wort Appollonius toernich. [Hi stont op] ende stietse met sinen voeten dat sij ter neder viel ende quetste haer schenen dat sij bloede, waer om dat si bitterlic wort screyende ende seide: “O, God, almachtich scepper hemelrijcx ende aertrijcx, besiet ende slaet U rechtwaerdige oghen op al mijn ongh[e]val, druck ende liden! Ic ben inder [tempeest vander] zee gheboren, daer ic mijn moeder hebbe verloren. Haer wort gheweyghert begraven te sijn inder aerden. Mer min vader l[ie]tse setten in een starcke kiste, seer wel ghewrocht ende toeghemaect, ende seer costelijcken als een coninginne verciert met ghelt ende juwelen, ende alsoe wort si gheset in die zee. Ende ic, jon[c] dyer sonder moeder, met mijn minne wort bevolen den wreden Stranguilio ende Dionisiades, sijne hatigher vrouwen, die gheordineert hadden mi te vermoerden als ic vander scholen quame ende mijnre minnen graf, die gestorven was, visiteerde. Mer zee rovers die daer quamen seylen ende sagen dat ick onder des moerdenaers handen lach, dien ick verbeden had om weinich tijts eerst mijn gebet te spreken, soe riepen sij tot hem: ‘Hout of laet staen, dat is onsen roef ende niet u sacrificie!’ Sij namen mi ende brochten mi hyer te cope. Leno die roffiaen heeft mi ghecoft ende int gemeen huys om ghelt te winnen gebrocht. Alst God verdriet, sal Hi mi helpen uut deser ellenden ende geven mi weder minen wader Appollonius, die om mijn moeder te bescreyen mi liet te Tharsien inder stat.”

*     *

*

[Hoofdstuk 22]

Hoe Appollonius uut groter droefheit Tharsia metten voeten stac dat sij wemoedich wort, screyende ende beclaghende alle haer ongheluck ende geschienissen, waer bij datse Appollonius wort kennende sijn dochter te sine.

[22]

Doe Appollonius dese sekere teykenen gehoert hadde, soe en mocht hi hem niet langher onthouden ende riep met luder stemme: “O, barmhertige God, die hemel ende aerde doersiet ende al dat heijmelic is, als Ghi wilt, openbaert, ghebenedijt sij Uwen heylighen naem!” Ende als hi dit gheseit hadde, soe nam hi Tharsia, sijn dochtere, in sijn armen ende omhelsdese ende custese screyende van groter blijscap ende seide: “O, mijn alder liefste, eenighe dochter, die helft mijns levens, nu en beghere ic niet te sterven om uwen wille, want ic ghevonden hebbe daer om dat ick droevich was [ende sterven woude].”

     Ende hi riep met luyder stemmen: “Loept, alle mijn knechten ende vrienden, ende maect een einde van mijnre droefheit, want mijn enighe dochter, die ic verloren had, heb ic ghevonden!”

Als die knechten dit hoerden, soe liepen sij met groter bliscap, ende met [g4r] hem liep oec Athanagoras, die prince. Sij clommen neder int scip ende vonden dat hi van blijscap screyde ende hadde sijn dochter inden armen ende seyde tot hem luden: “Siet, dit is mijn enighe dochter, die ic aldus swaerlick bescreyt heb. Dit is mijn halve ziele, mijn troest, mijn ghenoechte. Nu beghere ic te leven ende niet te sterven!”

     Sij screyden alle te samen met hem van blijscappen.

Doe stont Appollonius op ende werp sijn drovighe clederen van hem ende toech reyne costelicke coninclike clederen aen. Ende doe hi int licht quam met sijn dochter, soe seyde[n] si al[le] tot hem: “O, heer coninck, hoe wel ghelijcht u Tharsia! Al en waer hier anders ghene bekenninghe of litteykenen dan die eygen forme ende gelijkenisse van u aensicht, het waer al genoech om te gheloven dattet u dochter is.”

     Doe nam Tharsia haren vader twe of drie werwen om den hals ende cussede hem, segghende: “O, vader, gebenedijt si God, die mi dese gracie verleent heeft dat ic [u] sien mach. Met u wil ic leven ende sterven!”

     Ende si vertelde haren vader hoe datse Leno ghecoft hadde ende daer om sijn beste gedaen hadde dat si met haer lijf gesondicht soude hebben om ghelt te winnen, “ende dat ict hem ghegeven soude hebben,” ende hoe dat God haer reynicheyt bewaert hadde.

*     *

*

[Hoofdstuk 23]

Hoe Appollonius ghaf sijn dochter tot eenen wijve Athanagoras, prince vander stat Mitelen, ende hoe Leno die roffiaen verbrant wort tot eender wraken sijnder quaetheit die hi getoent hadde aen Tharsia. Ten ware Gods gracie gheweest, sij hadde ghescoffiert gheweest.

[23]

[A]ls dit hoerde Athanagoras die prince, soe sorchde hij dat Appollonius sijn dochtere eenen anderen man geven soude, ende hy viel voer des conincx voeten ende seide: “Ick beswere u biden levenden God, die u dese dochter weder verleent ende gegeven heeft, dat ghi haer niemant anders tot enen wijve en gheeft dan mi, want ick ben die prince van deser stadt ende oeck die ghene die u dochter [bewaert], beschermet ende gheholpen hebbe dat sij suver, [reyn] ende ongheschent ghebleven is, ende oec ben ick die sake gheweest dat ghi u dochter gevonden hebt.”

     Appollonius antwoerde: “Ic en mach u dit niet weygeren, om dat ghi mijn dochtere behulpelic sijt gheweest ende die sake dat icse gevonden heb. Ende oec om dat ic ghesworen heb dat ic desen rouwe niet neder leggen en soude ter tijt toe dat ic mijn dochter uut ghegeven hadde, daer om soe beghere ic dattet u wijf wesen sal. Mer ic wil dat men mi sal wrake doen over den roffiaen Leno!”

     Athanagoras, die prince van Mithelen, ghinc inder stat. Hi dede den burgeren vergaderen ende seyde: “Mijn lieve kinderen ende burgeren van deser stat, ick bidde u allen dat wij dese stat niet en laten vergaen, verderven ende oeck te niet maken om eenen snoden katijf. Want ic gheve u te kennen dat hier gecomen is Appollonius, die [coninc], vader van Tharsia, met veel scepen ende volck, die toernich is op Leno den roffiaen, daer van dat hi wrake wil hebben gedaen om dat hi sijn dochter gheset heeft int gemeen huys. Ende ten sij dat wij dese wrake selve doen, so sal hi dat verhalen op ons allen ende die stat [verderven ende] te niet maken.”

     Doe dit dat volck hoerden, soe worden sij alte samen lopende om desen coninck Appollonium, Tharsien vader, te sien ende quijtscheldinghe ende verghiffenisse van hem te verwerven.

     Athanagoras seide: “Voert soe rade ic u dat ghi Leno den roffiaen vanghet ende voer den coninc brenghet.”

     Si deden alsoe ende brochten hem met sinen handen op sijnen aers ghebonden voer den coninc Appollonius.

Die coninc hadde hem laten scheren, sijn coninclike cleet aen ghetoghen ende ghinc sitten ter vierscaren met sijn dochter, ende seijde totten burghers vander stat: “Ghi goede luden, ghi siet hijer hoe dat Tharsia, dese schone maecht, mijn waerdyghe dochter, van mi hier gevonden is, die dese ghirighe Leno den roffiaen heeft willen brengen tot scanden. Ende daer heeft hi sijn beste om gedaen, al ist bider hulpen Gods anders vergaen. Daer om so wil ick ende begheere van u dat ghi daer van self wrake doet!”

     Sij seiden: “O, heere, Leno sal levende gebrant worden, ende alle sijn goet sal Tharsie hebben!”

     Ter stont wort Leno daer ghebrocht ende geworpen int vier ende gheheel tot assche verbrant.

Tharsia seide totten scaffer: “Ic gheve u vryheyt om dat ic doer u hulpe ende gonste vanden burghers maecht ghebleven ben.”

     Sij gaf hem twee hondert ducaten daer toe dat sij hem vry ghemaect hadde, want hi een ghecoft knecht was.

     Daer nae soe liet si voer haer comen alle die lichte vrouwen ende seyde tot haer: “Ic make u oec alte samen vry, ende wat ghi hebt dat wort u alte samen ghegeven. Weest niet meer eyghen!”

Doe sprac Appollonius totten volcke aldus: “O, waerdighe burghers, ic dancke u hoechlic der gonsten die ghi mi ende mijnre dochter bewesen hebt. Daer om soe gheve ic u ende schencke ter stat behoef .xx. pont gouts.”

     Die burgers neicden haer hoofden ende dancten hem daer van, ende sij lieten een beelde maeken ende op dije [marct of] platse setten ter eeren van hem ende sijn dochter, daer onder ghescreven stonden haer namen ende die ghifte, die hi die stat ghegheven hadde.

Daer nae weynich daghen gaf Appollonius sijn dochter Atanagoras tot enen wijve met groter blijscap en[de] bruyloft van die gheheel stadt. Daer nae reysde hij te Tharsien om in sin lant van Thiro te comen met den prince ende alle sijn ghesinne.

*     *

*

[Hoofdstuk 24]

Hoe Appollonius in sinen slaep wort vermaent dat hi reysen soude tot Ephesien ende vertrecken daer opelic inden tempel alle sijn gheschienissen.

[24]

[E]nde Appollonius wort in sinen slaep vermaent dat hi reisen soude tot Ephesien ende ghaen inden tempel met sijn dochter ende swagher, ende dat hi daer opelic inden tempel al syn ghe[v]al soude vertellen met luder stemmen van joncx op tot nu toe, ende daer na soude hi trecken tot Tharsien ende wreken daer sijn dochter.

Als Appollonius ontwaec worde, soe vertelde hi dat hem in sinen slaep gheheten was sijnen swagher ende sijn dochter.

     Si antwoerden daer op: “Lieve heer coninc, doet daer in alsoe ghi wilt ende so u goet dunct.”

     Appollonius beval den stierman dat hi soude seylen nae Ephesien.

Ende doe sij daer quamen, so ginghen sij uuten sceepe metten volcke totten tempel, daer sijn wijf een heilich leven leyde. Appollonius bat datmen hem den tempel op doen soude ende laten besien, ende alsoe wort dat ghedaen.

Als dit vernam sijn wijf, die hi inder zee verloren hadde, dat daer ghecomen was een coninc met sijn swagher ende dochter om den tempel te besien, soe toech si een purpur cleet aen ende vercierde haer costelijcken, ende si quam met een eerlick ghesin ten tempel. Sij was seer schone. Ende om dat si die reinicheyt soe lief hadde, soe had si den prijs boven al dye maechden die daer waeren.

     Doe dije coninck Appollo[n]ius haer sach met alle die joncfrouwen, soe en kende hijse [niet] in gheenre maniren, ende hi viel voer haer neyghende met sijn swaegher ende dochter, want si was alte schoen in haer aensicht, dat sij den menschen bet een goddinne dochte te weesen dan een mensche.

     Appollonius gaf ende schencte den tempel seer veel cos[t]elike offerhanden ende ghiften, ende daer nae soe began hi te vertellen sijn aventure ende gheval, alsoe hem die engel in sinen slaep gehieten hadde, aldus: “Ic, van joncx gheboren te Tyro, ghehieten Appollonius, als ic tot allen konsten ghecomen ende gheleert was, soe ontbant ende solveerde ic die questie des wreeden con[i]ncx van Anthiochien om sijn dochter te ghecrigh[e]n. Maer hi hadde selve met haer te doen ende woudese in sine boesheit altijt houden ende ghebruyken, daer om soe arbeide hi om mi te doden. Ick ontliep ter zee sijne handen, daer ic alle mijn goet verloes, ende quam op een stucke houts te lande. Ick wort seer vriendelick ontfanghen vanden coninc Altistratus ende ben alsoe in sijn lieften ghebleven dat hij mi sijn dochter heeft ghegeven. Daer nae soe quam ons dije boetscap dat Anthiochus die coninc vanden blixem met sijnre dochter gheplaecht was, ende ic reysde met mijn wijf om dat conincrijke te ontfanghen. Ende dese dochter bracht sij voert inder wilder zee. Maer si starf daer van, ende ic lietse in ene vaste kiste legghen, wel gheharst van buten ende van binnen verscyert, daer ick ghelts ghenoech in dede bi haer, die costelicken toe ghemaect was als een coninginne, op dat soe waer [dat] si landen mochte, datmense daer eerlicken mede begraven soude. Ende dese, mijn dochter, liet ic tot Tharsien ende hadse bevolen, alsoe ic nu bevonden hebbe, boese menschen op te voeden. Ende ic toech boven int lant van Egipten. Int viertienste jaer soe quam ick weder om te eysschen mijn dochter. Ende doe ic haer eysschede, soe seiden sij dat sij doot was. Ende want ick meynde of gheloefde dat sij waer gheseit hadden, soe leefde ic voert aen in rouwe met onghenoechte ende screyen ter tijt toe dat icse ghevonden hebbe.”

*     *

*

[Hoofdstuk 25]

Hoe Appollonius tot Ephesien ynden tempel vertelde int openbaer alle sijn gheschienissen, waer bi dat hem sijn wijf, coninck Altistratus dochter, die doen daer was, verkende ende greep hem inden armen ende custe hem.

[25]

Die wijle dat Appollonius dit stont ende vertelde, soe bekende hem sekerlic aen sijn wesen, ghedaente, spraecke ende aventure sijn wijf, coninc Altistratus dochter. Sij stont op ende greep hem inden armen ende wouden cussen. Mer Appollonius stietse onwaerdelic van hem, want hi niet en wiste dattet sijn wijf was. Sij seide met soete, screiende ogen: “O, mijn hertelic lief, half myn leven, waer om doet ghi mi dit? Want ic ben u wijf, des conincx Altistratus dochter, ende ghi sijt Appollonius van Thyro, mijn man, mijn meester. Ghy sijt, seer verdorven, dien ick uuter maeten seer uutgecoren heb boven den anderen drie jongelingen, niet om vleyselijcke liefte noch om goets wil mer om u doecht ende wijsheits wille.”

     Doe Appollonius dit hoerde, soe hadde hij ter stont kennisse van haer ende greepse om den hals cussende, ende van blicap screyende seide hi aldus: “Gebenedijt moet sijn die alder Opperste, die mi weeder ghegheven heeft mijn dochter met mijn wijf!”

     Die coninginne seide tot hem: “Waer is mijne dochter?”

     Hi toende haer Tarsia. Sy nam haer dochter inden armen ende custese.

Daer worde grote bliscap ghemaect in dije stat ende daer ontrent over al, om dat die fame ghijnc hoe dat die coninc Appollonius sijn wijf aldaer inden tempel ghevonden hadde.

     Appollonius clam te scepe met sijn wijf, swagher ende dochter ende sijn ghesin ende voeren nae sinen lande.

Als Appollonius quam inder stat van Anthiochien, so o[n]tfinc hi dat conincryck, dat na hem ghehouden was. Hi l[i]et daer in sijnen swagher Athanagoras, ende hi voer te Thyro.

*     *

*

[Hoofdstuk 26]

Hoe [A]ppollonius met machte reysde tot Tharsien om wrake te doen over Stranguilio ende Dyonisiades.

[26]

[D]aer nae soe toech hi met sinen wijve, swagher ende dochter totter stadt van Tharsien met veel gewapent volcx. Ende hi beval ter stont datmen Dyonisiades ende [S]trangui<ilion vangen soude ende voor hem brengen. Ende hij seijde voor hen allen aldus: “O, live burgers de>se<r stat, segget mij, hebbe ick ijmant van u allen ondancbaer ge>weest?”

     <Sy riepen alle te samen: “Neen dij, lieve heer> coninc! Ende <wij syn alle bereit met u of om uwen wil>le te sterven, want g<hi ons allen te samen eens vander> doot hebt verlost, ende dat beteikent <dit beelt dat hie>r staet, ghemaect tot uwer eeren ende eewiger gedachten.”

     Appollonius die coninc seide: “Hoert nu wel toe! Ic hadde mijn dochter bevolen op te voeden ende te bewaren Stranguilio ende Dyonisiades, sijn wijve, ende sij en hebben mi mijn dochter niet weder willen gheven.”

     Dat onsalighe wijf Dyonisiades sprac tot hem: “Goede heer Appolloni, hebdy niet selver op haer graf gheweest ende gelesen haren tytel dat si begraven is?”

     Appollonius dede sijn dochter daer comen in teghenwoerdicheit van hem allen. Ende Tharsia vermaledijde dat wijf ende seide: “Tharsia, die uuten grave weder op ghestaen is, die gruet u!”

     Als Dionisiades Tharsiam, des conincx dochter, sach, soe wort si gheheel ontstelt ende bevende. Die burggeren vander stat dit siende, verwonderden hem ende waren al seer blide. Tharsia beval den lantman Theophilus dat hi oeck comen soude om hem te verantwoerden [van]den misdaet die hi ghedaen hadde, ende si seide [tot hem]: “O, Theophile, du weetste [alle dinc] hyer <van wel. Segget opentlijck nu, wie dat u bevolen hadde mij te dooden!”

     Theophilus antwoorde: “D>yo<nisiadis, mijn vrou.”

Terstont doen de> burgers <dat hoorden, so grepen sy Stranguil>io ende Dyoni<siadem [ende sleeptese uuter stadt] ende steennigdese>. Sij wouden oec Theophilum <gedoodt h>ebben. Mer Tharsia benam dat ende seide: “Om dat hi mi also veel tijts ende respijts gaf te bidden eer dat hi mi doden soude, daer om soe wil ick hem nu bescermen ende verlossen hem vander doot.”

     Ende Tharsia hiet Teophilus vry wech gaen sonder [hem] yet te misdoen.

Appollonius gaf ende scencte dese selve stadt Tharsien veel grote ende costelike ghiften ende ander juwelen, waer of dat hem die burgers seer hoechlijc dancten, ende hi bleef bi hem drie maenden.

*     *

*

[Hoofdstuk 27]

Hoe Appollonius ende sijn wijf reijsden daer na bi haren vader, den coninc Altistratus van Penthapolitanen, ende hoe Appollonius den visscher dede voer hem brenghen ende gaf hem groot goet, want hi hem behulpelic gheweest hadde in sijnder noot.

[27]

Van daer reysden sij in Penthapolim, dye co[n]inclike stat, daer Altistratus hof was. Sij quamen tot hem met groter blijscap, ende sij worden vanden coninc, haren vader, seer vriendelic ontfanghen. Sij bleven daer te samen een heel jaer lanck. Daer nae starf Altistratus dije coninck, in haren handen latende sijn conincrijck.

Als dit al <geschiet was, so geboerde dat Apollonius is ge>co<men wandelen bij der see ende sach den visscher> die hem <onthielt ende halp, doe hij in de see sijn schip> verloren had. Ap<pollonius die geboot sijn knechten dat> si den visscher vangen <souden ende brengen in syn> pallaes. Doe dit die visscher sac<h, soe waende hij dat> men hem doden soude.

     Als Appollonius tot sij<[n] pal>laes quam, soe dede hi den visscher voer hem coemen, ende hi seide tot sinen heren: “Siet, dit is mijn vrient die mi halp ende broederscap bewijsde, als ick in die zee al bedorven was, ende hiet mi dat ick inder stat gaen soude.” Ende hi seide tot hem: “Sijet broeder, ick ben Appollonius van Thiro. Ick gheve u twee hondert talenten gouts, knechten ende dyenstmaechden, ende ick make u een van mijn huysghesinne alsoe langhe als ghi leeft.”

Dit sach ende hoerde Elimatus, waer om dat hi voerden coninc knielde ende seyde: “O, heer coninc, wilt oec gedachtich wesen uwen knecht Elimatus, die u oeck die boetscap brochte dat Anthiochus, die wreede coninc, u vyant, van God gheplaecht ende gheslaghen was.”

     Appollonius nam hem bider hant ende seide: “Staet op! Ick maeke u oeck rycke ende van mijn huysghesin.”

Daer nae soe wan Appollonius bi sijn wijf een jonghen sone, dien hi coninc maecte in sijn oudevaders stede. Ende Appollonius leefde met sinen wijve .lxxxiiij. jaer ende besat vrede<lijcken dat coninckrijck van Anthiochien, van Tiro ende vanden [Cire]nensen. Hij schreef self al s>ijn a<vontuer en leven in twe boecken>. Dat een deel <dede hij leggen inden tempel der E>phesen, ende <dat ander leggen onder> sijn liberarye. Hij starf <salichlijck>, ende want hi rechtwaerdich was, soe voer hi in hemel[r]ijcke, daer ons wil helpen te coemen die Vader, die Zone ende die Heilighe Gheest.

“Amen!” seght alle gader.

[Impressum]

Hier eyndet die schone ende suverlicke hystorie

van coninc Appollonius van Thyro

Gheprent te Delf in Hollant

int jaer ons Heren .mcccc. ende .xciij.

opten .xxiij. dach vander maent september.

Gode sij lof !

[Colofon]

Colofon

Kritische editie op basis van het enig bewaard gebleven exemplaar

[Middelburg, Planbureau en Bibliotheek van Zeeland, signatuur 1108 C 43]

in combinatie met de Latijnse brontekst: Gesta romanorum, cap. 153, zoals gedrukt door Gheraert Leeu te Gouda in 1480

en met gebruikmaking van de oudste bewaard gebleven Middelnederlandse vertaling: Die gesten of geschienisse van Romen, cap. 153, zoals gedrukt door Gheraert Leeu te Gouda in 1481, en de herdrukken van Jacob van der Meer te Delft in 1483 en Peter van Os te Zwolle in 1484,

bezorgd door Willem Kuiper,

Leerstoelgroep Historische Nederlandse Letterkunde UvA

Amsterdam

2018

Bibliotheek van Middelnederlandse Letterkunde

http://bouwstoffen.kantl.be/bml/bmlindex.htm

❦     ❦

❦